Pałac w Promnie

Gniazdo rodziny Promińskich herbu Szeliga. Wieś gminno – parafialna w powiecie białobrzeskim, położona na skrzyżowaniu traktów Warszawa – Kraków i Warka – Nowe Miasto w odległości 22 km na południe od Grójca i 3 km na północ od Białobrzegów Radomskich, na lewym brzegu Pilicy. Parafię przeniesiono tu z Biejkowa. Wzmiankowana już w roku 1239 (Promna), jest jedna z najstarszych wsi w regionie. Usytuowana przy pilickiej przeprawie i na skrzyżowaniu szlaków handlowych, miała strategiczne znaczenie. W roku 1674 na części dóbr dziedziczył Paweł Biejkowski,. Źródła zaś podają, że w końcu wieku XVIII własność Antoniego Kozietulskiego herbu Abdank – starosty będzińskiego i jego żony Marianny Grotowskiej, posiadających tu obszerny dwór. Następnie przeszły około 1815 roku w posiadanie Wojciecha Wasiutyńskiego – prawnika przy Sądzie Najwyższej Instancji Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, deputowanego do Sejmu KP. Rodzina ta dzierżyła te dobra do 1856 roku, a następnie – przed rokiem 1880 – przeszła w posiadanie rodziny Jackowskich. Około 1884 roku dobra te – wraz z folwarkiem Zbrosza Duża – obejmowały obszar 1500 mórg. Źródła wzmiankują jeszcze w latach 1905 – 1930 Bronisława Jackowskiego, jako dziedzica tego majątku (710 ha). W roku 1930 jako właściciel części (790 ha) wzmiankowany jest Marcin Gałecki. W końcu lat trzydziestych XX wieku, przeszedł w posiadanie rodziny Szererów. Po II Wojnie Światowej majątek został upaństwowiony.

Klasycystyczny pałac wzniesiony około 1817 roku wg proj. arch. Hilarego Szpilowskiego dla Wojciecha Wasiutyńskiego, powstał zapewne na zrębach dawnego dworu Kozietulskich, albo też dwór ów gruntownie przebudowano.
Murowany z cegły, piętrowy, podpiwniczony, założony na planie prostokąta, jest dziewięcioosiowym harmonijnym budynkiem z trójosiowym ryzalitem w środku elewacji południowej – frontowej. Naroża boniowane. Od strony ogrodu, przed północnym ryzalitem, usytuowano rozległy taras. Dach czterospadowy o dość niskiej konstrukcji, pokryty blachą. Posadowiony w rozległym parku krajobrazowym założonym w końcu wieku XVIII. W zadrzewieniu interesujący starodrzew, oraz obszerny staw z wyspą. Użytkowany przez miejscową Szkołę Podstawową, oraz pokrewne instytucje gminne: Zarząd Oddziału Nauczycielstwa Polskiego i Gminny Zespół Ekonomiczno – Administracyjny Szkół. Pozostaje w dobrym stanie technicznym.

Tekst: Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki
Zdjęcie: Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki, 2003 r.