Podkarpackie
  • Pałac w Bachórcu
    Pałac w Bachórcu
    Województwo podkarpackie

    Posiadłość znajdująca się w Bachórcu od 1588 roku należała do Krasickich, jednak rezydencja powstała tu dopiero pod koniec XVIII wieku.

Podkarpackie Dwory i Pałace

Obiekty rezydencjalne w województwie podkarpackim

Województwo podkarpackie zajmuje większą część dorzecza Sanu i Wisłoki, a tym samym zajmuje teren pomiędzy Karpatami i doliną Wisły. Teren obecnego województwa podkarpackiego był w ciągu wieków regionem pogranicza etnicznego, politycznego i religijnego. To historycznie uwarunkowane położenie „na pograniczu kultur” miało decydujący wpływ na ukształtowanie zachowanego do dziś dziedzictwa kulturowego. Warunki geograficzne i przyrodnicze oraz niezwykła różnorodność zasobu dziedzictwa kulturowego będąca świadectwem wielonarodowości i wielowyznaniowych tradycji tych ziem sprawia, że krajobraz kulturowy dzisiejszego województwa jest bogaty, zróżnicowany i niejednorodny.

Na terenie województwa podkarpackiego do rejestru zabytków nieruchomych wpisanych było 4757 obiektów (według stanu na 30 kwietnia 2016 r.), co stanowiło 6,71% wszystkich zabytków w skali kraju.

Budynki folwarczne na terenie województwa podkarpackiego charakteryzują się prostą formą i bryłą. Elementy dekoracyjne – poza nielicznymi wyjątkami – są w tych budynkach bardzo skromne lub nie występują wcale (oprócz zespołów folwarcznych usytuowanych w bliskim sąsiedztwie najokazalszych rezydencji, jedynie spichlerze dworskie są niekiedy dekorowane bardziej okazale). Grupę liczącą 204 budynki (4,21% w skali kraju) stanowią obiekty rezydencjonalne (dwory i pałace).

Uwzględniając fakt, że do obiektów zagrożonych zaliczono jedynie zabytki w katastrofalnym stanie technicznym, ich liczba – 149 obiektów (3,54%) wydaje się wysokim, negatywnym wskaźnikiem. Stwierdzić trzeba, że zagrożone są przede wszystkim obiekty nieużytkowane. To tych grup należą także: obiekty: rezydencjonalne [51 nieużytkowanych (25,5% całej grupy), w tym 30 zagrożonych], folwarczne [93 nieużytkowane (33,7% całej grupy), w tym 33 zagrożone].

W podziale według funkcji pierwotnej najwyższy w skali województwa procentowy udział obiektów, których stan określono jako zagrożony, występuje w grupach zabytków: rezydencjonalne (32 obiekty, 16%), zamki (3; 15,79%) oraz folwarczne (34; 12,32%)

Obiekty zagrożone - czytaj więcej

Najliczniej reprezentowane obiekty zagrożone to zespoły rezydencjonalnych i zespoły folwarczne (często towarzyszących tym pierwszym). Niejednokrotnie obiekty zagrożone występują zespołowo (jeśli zagrożony jest np. dwór, to zagrożone są również towarzyszące mu obiekty folwarczne).

Najczęstszymi przyczynami zagrożeń są zużycie materiału/konstrukcji (129 obiektów), brak zabezpieczenia/brak pielęgnacji/konserwacji (105 obiektów), brak użytkownika (101 obiektów), a najrzadziej zagrożenia inwestycyjne obiektów (12 obiektów), zagrożenia inwestycyjne w otoczeniu obiektu (3 obiekty) i niewłaściwe użytkowanie (2 obiekty). W jednym przypadku jako przyczynę zagrożenia wskazano tereny zalewowe (drewniano - murowany dwór w Trześni). Należy zaznaczyć, że w przypadku niemal każdego obiektu uznanego za zagrożony wskazywano przynajmniej dwie, a najczęściej trzy przyczyny zagrożeń.

W wyodrębnionych grupach w odniesieniu do funkcji, zagrożenia zwane: zużycie materiału/konstrukcji, brak zabezpieczenia/brak pielęgnacji/konserwacji oraz brak użytkownika w największej liczbie występują w obiektach folwarcznych, rezydencjonalnych, sakralnych i mieszkalnych, a w najmniejszej w zamkach, obiektach, obronnych i przemysłowych. 

Wśród zagrożonych zabytków przeważają obiekty rezydencjonalne, folwarczne i sakralne. Wydaje się, że największym problemem jest duża liczba nieużytkowanych, niszczejących obiektów rezydencjonalnych i folwarcznych, niekiedy o dużych wartościach zabytkowych. Problem ten dotyczy w zasadzie całego obszaru województwa. Wiele dawnych dworów znajduje się już w stanie ruiny lub do stanu tego zmierza. Wykorzystywane przez długi czas niezgodnie z funkcją, często w ostatnich latach nieużytkowane, niejednokrotnie wymagają podjęcia natychmiastowych prac zabezpieczających, a następnie konserwatorskich, rewaloryzacyjnych oraz znalezienia odpowiedniej funkcji użytkowej. W przypadku zespołów dworsko-parkowych nierzadko najgorszy stan zachowania dotyczy budynków gospodarczych wchodzących w skład tych zespołów. Budynki te − często przerażająco zdegradowane (łącznie z całym otoczeniem), pozbawione użytkownika (lub wykorzystywane niezgodnie z funkcją) − ulegają dalszej degradacji, są niszczone i dewastowane. Najczęściej brak jest także perspektywicznych planów ich zagospodarowania. W przypadku wielu zespołów dworsko-parkowych znajdujących się w złym stanie technicznym sprawę pogarsza sytuacja prawna obiektów (fakt nieuregulowanej własności, roszczenia własnościowe, rozparcelowanie, nowe zainwestowania terenu często nieusuwalne – szkoły). Problem ten dotyczy także zabytkowych parków i ogrodów będących częścią składową ww. zespołów. Duża ich część jest nadal niewłaściwie zagospodarowana i użytkowana, a odnośnie do parków nieużytkowanych ich stan zachowania często określić można jako bardzo zły. Znacznemu lub całkowitemu zatarciu ulegają często historyczne układy kompozycyjne parków. Zdecydowana większość założeń wymaga prac pielęgnacyjnych i porządkowych, a znaczna ich ilość – prac konserwatorskich i rewaloryzacyjnych (m.in. ze względu na chaos przestrzenny). Bardzo ważne jest także przeciwdziałanie tendencjom do modernizacji i zagospodarowywania zespołów zieleni niewłaściwymi programami użytkowymi. W wielu wypadkach katastrofalny stan zachowania powoduje, że koszty ewentualnych prac remontowo-konserwatorskich przekraczają możliwości finansowe właścicieli, nawet pomimo możliwości uzyskania dotacji na ten cel.


Literatura z regionu

Budownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce
  • Nowość!
 

Budownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce

ISBN: 978-83-923582-0-6
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 59,00
Dwory Małopolski w fotografii archiwalnej
  • Nowość!
 

Dwory Małopolski w fotografii archiwalnej

ISBN: 978-83-65602-26-8
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 76,00
O pałacach wiejskich i dworach z epoki po Stanisławie Auguście i budowniczym królewskim Jakóbie Kubickim
  • Nowość!
 

O pałacach wiejskich i dworach z epoki po Stanisławie Auguście i budowniczym królewskim Jakóbie Kubickim

ISBN: 978-83-61889-99-1
Ocena:

Ocena użytkowników: 4 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaNieaktywna

Cena: 59,00
Dwór - polska tożsamość
 
 

Dwór - polska tożsamość

ISBN: 978-83-7506-921-1
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 59,00
Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia
 
  • Rabat 20%

Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia

ISBN: 978-83-213-4787-5
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 109,00 87,20
Najpiękniejsze zamki, pałace i dwory w Polsce
  • Super książka!
  • Nowość!

Najpiękniejsze zamki, pałace i dwory w Polsce

ISBN: 978-83-213-5023-3
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 110,00
W ziemiańskim dworze
  • Nowość!
 

W ziemiańskim dworze

ISBN: 978-83-01-21453-1
Ocena:

NieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywna

Cena: 59,00
Dwór Polski. Literackie obrazy w prozie XIX i XX wieku
  • Nowość!
 

Dwór Polski. Literackie obrazy w prozie XIX i XX wieku

ISBN: 978-83-01-20767-0
Ocena:

NieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywna

Cena: 59,00
Budownictwo. Materiały budowlane Tom I
  • Nowość!
 

Budownictwo. Materiały budowlane Tom I

ISBN: 978-83-8244-038-6
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 29,00

Najnowsze wpisy z województwa podkarpackiego

Zapoznaj się z najnowszymi wpisami o dworach i pałacach z naszej Bazy DIPP.

Dwór Bachórzec
Pałac Bieździedza
Pałac Bircza
Pałac Boguchwała

Redaktorzy DIPP podkarpackiego
Nina Herzberg-Zielezińska

Nina Herzberg-Zielezińska

Myślę, że mogłabym siebie określić jako pasjonatkę i obrończynię zabytków. Jestem poszukiwaczką interesujących miejsc oraz historii. W realizowaniu wytyczonych sobie celów czy projektów jestem ambitna i uparta. Krótko mówiąc nie daje łatwo za wygraną. Od życia oczekuję samych pozytywnych wrażeń. Choć kocham swoje rodzinne miasto – Wejherowo – to uwielbiam podróżować, nie tylko za granicę ale również po Polsce. 

Moja przygoda z obiektami rezydencjalnymi rozpoczęła się od wycieczki do pałacu w Karżniczce i pomysłu na pracę magisterską. "Historyczne rezydencje powiatu wejherowskiego - krajobraz kulturowy i narracje"  dały początek mojej nowej pasji. To wtedy rozpoczęłam poszukiwania dworów i pałaców i odkryłam, że jest ich naprawdę dużo. Obecnie pracuję nad skatalogowaniem wszystkich obiektów rezydencjalnych w całej Polsce. 

Patrycja Grygoruk

Patrycja Grygoruk

Tytuł powsinogi zyskałam już jako dziecko. Podczas szkolnych wyjazdów gdy inne dzieci z płaczem namawiały opiekunów do powrotu do domu, ja wymykałam się nocą z latarką na poszukiwania ciekawych miejsc. Te kilka lat później nic się w tej kwestii nie zmieniło. Ciekawość świata, którą mam w sobie zaprowadziła mnie do szkoły o profilu turystycznym.

Dlaczego Dwory i Pałace?
Te piękne, choć często zaniedbane obiekty pozwalają przenieść się oczyma wyobraźni do czasów, bez których dzisiejsza rzeczywistość nie wyglądałaby tak jak wygląda. Poszukiwanie nowych obiektów na mapie naszego kraju pozwala mi się realizować zawodowo ale jest też dla mnie swoistą odskocznią od tzw. trudów życia codziennego.