Pałac w Giewartowie

Giewartów, zwany też dawniej Giewartor, istniał zapewne już w XIII wieku. W początkach XIX wieku należał do Radońskich, w tym, w 1809 roku, do Tadeusza Radońskiego. Na początku XX wieku stanowił własność Chrzanowskich. W okresie międzywojennym z woli Konstancji z Magielskich Chrzanowskiej przeszedł na Zoroastra Morzyckiego, ożenionego z Ireną z Rychłowskich. Był wtedy niedużym folwarkiem i z tego też powodu nie został zabrany właścicielom w latach 1944/1945 na podstawie dekretu o reformie rolnej i pozostawał w ich rękach do 1955 roku, kiedy to został skonfiskowany z naruszeniem tegoż dekretu. Zoroaster Morzycki był po pierwszej wojnie starostą obornickim, potem dyrektorem Wielkopolskiej Izby Rolniczej.

W 1939 roku właścicielem Giewartowa był Zoroaster Morzycki.

Giewartów leży tuż za dawną granicą zaboru pruskiego. Dwór w Giewartowie wzniesiony został w połowie XIX wieku w modnej w tym czasie formie willi włoskiej, na planie kwadratu, parterowej, z piętrowymi ryzalitami na osi wszystkich czterech elewacji, zwieńczonymi trójkątnymi naczółkami z wgłębnym portykiem arkadowym wejścia w ryzalicie frontowym. Forma ta najbliższa była architekturze palladiańskiej, centralizującej, regularnej, zwartej. Około 1880 roku charakter dworu zmienił się jednak przez wbudowanie w sam środek kwadratowej trzykondygnacyjnej wieży. Choć spełnia ona tak częstą w renesansie funkcję belwederu, gdyż z jej korony rozpościera się piękny widok na Jezioro Powidzkie, to bardziej przypomina gotycki donżon, ufortyfikowane miejsce ostatecznego schronienia – ultimum refugium. Gotyckiego charakteru dodają wieży krenelażowe zwieńczenia oraz narożne miniwieżyczki. W czasach komunistycznych korpus dworu podwyższono o jedną kondygnację.

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2002.
Zdjęcie: Janusz Stor, 2013 r., www.wikipedia.org, lic. CC