Pałac w Gułtowach

Gułtowy w XIV i XV wieku należały do Grzymalitów. Następnie były gniazdem Leszczyców Gułtowskich. W XVIII wieku stanowiły własność Skaławskich i Słuckich, pod koniec XVIII Bnińskich, w XIX Ostrowskich, by znów wrócić do Bnińskich. Do 1910 roku należały do Seweryna Bnińskiego, kawalera maltańskiego. Ostatnim właścicielem Gułtów był hr. Adolf Bniński, (ur. 1884), od 1910 roku właściciel majątku, prezes Akcji Katolickiej w Polsce, wojewoda poznański w latach 1923-1929, w latach 1940-1941 Delegat Rządu na Ziemie Zachodnie, kawaler maltański, torturowany i zamordowany przez Niemców w 1942 roku.

W roku 1939 Gułtowy stanowiły własność hr. Adolfa Bnińskiego. Majątek w 1926 roku liczył 1625 hektarów i miał gorzelnię.

Ten piękny, nieduży, klasycystyczny pałac z pewnymi cechami barokowymi, takimi jak urozmaicenie bryły ryzalitami bocznymi czy spiętrzonym dachem nad pseudoryzalitem środkowym, został wybudowany w latach 1779-1786 dla tytularnego rotmistrza kawalerii narodowej, starosty średzkiego, Ignacego Bnińskiego. Budowę na miejscu dawnego dworu „pod snopkami”, to znaczy krytego strzechą, rozpoczął nieznany architekt. Kształt jednak zawdzięcza pałac Ignacemu Graffowi z Rydzyny, poprzednio czynnemu w pobliskim Czerniejewie. Zresztą wyraźny jest wpływ czerniejewskiego pałacu, jak i pałacu w sąsiednim Siedlcu. Po raz pierwszy w Wielkopolsce parter zaczął pełnić funkcję bel-étage’u, z dwukondygnacyjną salą balową pokrytą freskami przez Antoniego Smuglewicza około 1800 roku. Niewielkie rozmiary siedziby, umieszczenie jej w środku parku z podjazdem z boku, a nie na osi, front zwrócony w kierunku stawu – wszystko to oznacza charakterystyczną zmianę koncepcji z reprezentacyjnej pańskiej rezydencji na wiejskie zacisze, maison de plaisance. Na frontonie herb Bnińskich Łodzia.

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2002.
Zdjęcie: Piotr Libicki, lata 90. XX w.