Pałac w Grabiu

Miejscowość w końcu XIV wieku była w rękach rodu Wczeliczów, z których wywodzili się Grabscy herbu Wczele wymieniani jako dziedzice całości lub części od początku XVI do połowy XVII wieku. Potem własność Koźmińskich, Prusimskich, Molskich, Ponińskich, Rudnickich, a przed 1791 rokiem Pruskich, dla których zapewne powstał dwór. Po nich, krótko po połowie następnego stulecia, miejscowość trafiła do Mateckich. Około roku 1880 Grab przeszedł w ręce Mycielskich, a później Taczanowskich.

W 1930 roku Grab był własnością Edmunda Taczanowskiego. Majątek w 1926 roku liczył 850 hektarów.

Wielki kolumnowy portyk w głównej fasadzie dworu w Grabiu dowodzi, jak żywa była i jak bardzo zrośnięta z polską tradycją sztuka klasycyzmu, nie na darmo sto lat później nazwana – w połączeniu z innymi elementami architektonicznymi – stylem polskim bądź krajowym. Przechodziły i odchodziły mody na gotyk, renesans czy barok, a klasycyzm od końca XVIII wieku aż po okres międzywojenny, a nawet pojawiający się i w naszych czasach, zawsze był bliski polskiemu sercu. Surowa, pozbawiona bogatszych dekoracji fasada tego zbudowanego w początkach XIX wieku piętrowego dworu, być może według projektów Stanisława Zawadzkiego, jest wystarczająco ładna właśnie dzięki prostocie i szlachetności kolumnowego portyku. Z boku wieża i po przeciwnej stronie skrzydło dobudowane później.

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2002.
Zdjęcie: Piotr Libicki, lata 90. XX w.