Dwór w Lipkowie

W 1783 roku Lipków był własnością kanclerza Andrzeja Zamoyskiego, od końca XVIII wieku i w pierwszej połowie wieku XIX Paschalisów, w tym w pierwszej kolejności Paschalisa Jakubowicza, Ormianina, który przywędrował do Polski w latach sześćdziesiątych XVIII wieku z Tokatu w Anatolii w Azji Mniejszej. W swoim warszawskim sklepie sprzedawał towary orientalne – jedwabie, szale perskie, tytoń turecki, pomarańcze. Był dostawcą dworu królewskiego, nobilitowany przez króla w 1790 roku. Zmarł w 1816 lub 1817 roku. Po Paschalisie Jakubowiczu Lipków odziedziczył jego syn Marek Józef Paschalis. Potem Lipków należał do Miecznikowskich, Worowskich, Młodzianowskich, w końcu do Kazimierza Szetkiewicza, teścia Henryka Sienkiewicza. W 1909 roku Lipków stanowił własność Gustawa Daszkiewicza, a potem Suwaldów – w końcu lat dwudziestych Ludwika Suwalda, którego majątek liczył 198 hektarów, i Jerzego Suwalda, który był ostatnim właścicielem Lipkowa.

Po założeniu w Lipkowie około 1788 roku persjarni i nobilitowaniu przez króla w 1790 roku za „pomnażanie pożytecznych rękodzieł” Ormianin Paschalis Jakubowicz wzniósł w 1792 roku zgrabny, murowany klasycystyczny dwór. Jest to niewielka budowla parterowa, nakryta mansardowym dachem z bardzo szerokim, piętrowym, pozornym ryzalitem na osi zwieńczonym trójkątnym naczółkiem i artykułowanym pilastrami w wielkim porządku. Naroża budynku boniowane. W okresie międzywojennym do dworu dobudowano kolumnowy portyk, który zniesiono po powojennej odbudowie. Obok dworu Paschalis Jakubowicz ufundował kaplicę dworską (dziś kościół parafialny), zaprojektowaną najprawdopodobniej przez Hilarego Szpilowskiego i przeznaczoną m.in. dla około setki pracowników persjarni. Na przykościelnym cmentarzu zachował się nagrobek syna Paschalisa – Marka Józefa Paschalisa Jakubowicza, późniejszego właściciela Lipkowa, i jego żony Ludwiki z Ryksów.

Jako ciekawostkę warto dodać, iż dwór pojawił się na znaczku pocztowym.

Informacje o znaczku dostępne są tutaj

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie na Mazowszu, Poznań 2013.
Zdjęcia: 

• Materiały Natalii i Zygmunta Batowskich, Warszawa i okolice, kościoły, pałace, dwory, pomniki, obrazy, www.szukajwarchiwach.gov.pl, domena publiczna
• Piotr Libicki, lata 90. XX w.
• Włodzimierz Jacek Adamski, 2014 r. www.zamkirotmanka.com (udostępniono za zgodą autora)