Pałac w Golejewku

Golejewko ma prastarą historię pisaną, gdyż już w bulli Papieża Innocentego II z 1136 roku wymienione zostało pod ówczesną nazwą Czestram, którą jeszcze pod koniec XIX wieku nosił kościół i plebania, a pochodzącą od łacińskiego słowa castrum, to znaczy obóz. Jak bardzo przypomina nam to odwieczne miejsce Polski w Europie katolickiej i rzymskiej. Tak częste w angielskim nazewnictwie słowo chester wywodzi się z tego samego źródłosłowu i także oznaczało niegdyś castrum, podobnie jak angielskie borough i polska końcówka – bark pochodzą od tego samego germańskiego słowa burg. W końcu XV wieku na miejscu dawnego Czestram powstała fortalicja Golejewko, zapewne dla Awdańców Chojeńskich, w których rękach pozostawało do około 1675 roku. Później, aż do 1768 roku, stanowiło własność Rogalińskich, następnie do początków XIX wieku Bronikowskich, a potem Niemca barona von Gersdorffa. Z rąk niemieckich Golejewko wykupił Marceli Czarnecki, po którym właścicielem był jego syn Antoni. W rękach Czarneckich pozostawało Golejewko aż do drugiej wojny światowej. Teresa z Czarneckich Skórzewska, urodzona w Golejewku w 1887 roku, została zamordowana przez Niemców na Pawiaku w 1942 roku za ukrywanie jeńców alianckich. Jej mąż Piotr oraz syn Marian (ur. 1911), żołnierz AK, zginęli w powstaniu warszawskim.

W 1930 roku właścicielem Golejewka był Janusz Czarnecki. Majątek w 1926 roku liczył 555 hektarów.

Nawiązujący dość luźno do form renesansowych pałac w Golejewku, dla którego raczej wydaje się właściwsze określenie eklektyczny, został wybudowany w latach 1848-1852 przez hr. Marcelego Czarneckiego i rozbudowany pod koniec XIX wieku i po roku 1910. Okazję do wybudowania pałacu dał Marcelemu Czarneckiemu ślub jego syna Antoniego z Anielą Ponińską z Wrześni. To właśnie dla młodej pary pałac ten był przeznaczony. Architektura pałacu przypomina nieco architekturę elżbietańskiej Anglii drugiej połowy XVI wieku. Umieszczenie wież na narożnikach korpusu głównego przypomina nieco późniejszą Dąbrówkę Wielkopolską. Korpus główny piętrowy, przedłużony parterowymi skrzydłami. Zachowały się piwnice ze stojących tu poprzednio budowli z XVII i XVIII wieku, na których fundamentach i murach pałac został wzniesiony. Dach korpusu głównego czterospadowy, wokół dachu balustrada ze szczytem na osi fasady, ozdobiona sterczynami i wieżyczkami nakrytymi – podobnie jak obie wieże – baniastymi hełmami. Wjazd do tego okazałego pałacu prowadzi przez reprezentacyjną wieżę bramną z XVII wieku, później przebudowywaną.

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2002.
Zdjęcie: Piotr Libicki, lata 90. XX w.