Pałac w Goli

Gola występuje w dokumentach od 1301 roku. W pierwszej połowie XIV wieku należała do komesa Mikołaja, dziedzica Gostynia, a potem rodziny Golskich. Od końca XVI wieku własność Janowskich, Zadorskich, Olszewskich, a od 1750 roku Ulatowskich. Przed rokiem 1801 była własnością Radolińskich, a od 1801 aż do 1939 Potworowskich. Twórcą pałacu w Goli był Andrzej Potworowski, landrat, czyli starosta kościański jeszcze z wyboru. Później Prusacy odebrali Polakom prawo wyboru. Następnym właścicielem Goli był jego syn Gustaw Eugeniusz (1800-1860), powstaniec w 1831 roku, który odznaczył się w bitwie pod Hajnówką, towarzysz gen. Dezyderego Chłapowskiego i podobnie jak on wzorowy gospodarz, prezes i mecenas Towarzystwa Naukowej Pomocy, które udzielało stypendiów niezamożnej młodzieży, poseł do sejmu pruskiego i prezes Koła Polskiego w tymże sejmie.

Po nim Golę objął jego syn Gustaw Tadeusz (1842-1892), również poseł do sejmu pruskiego, a następnie syn Gustawa Tadeusza, Edward Bronisław (1885-1939), działacz społeczny i katolicki, rozstrzelany przez Niemców na rynku w Gostyniu dnia 21 października 1939 roku, szambelan papieski. Edward Bronisław Potworowski zostawił między innymi syna Edwarda, dominikanina – w zakonie ojca Walentego (ur. 1923), i syna Gustawa, którego żona Anna (ur. 1905), żołnierz AK, odznaczona Virtuti Militari, ciężko ranna w powstaniu warszawskim została przez Niemców spalona w szpitalu wraz z innymi chorymi.

Gola w 1939 roku była własnością Edwarda Potworowskiego. Majątek w 1926 roku liczył 902 hektary i miał gorzelnię.

Budowa pierwotnego dworu rozpoczęta została w czwartej ćwierci XVIII wieku dla Jana Radolińskiego, podkomorzyca wschowskiego. Ukończenie budowy nastąpiło jednak w 1827 roku, za czasów, gdy właścicielem był Andrzej Potworowski. Wówczas do prostej piętrowej bryły pałacu dobudowano okazały sześciokolumnowy portyk, który zdemontowano w czasie przebudowy na przełomie XIX i XX wieku, kiedy to zwieńczono główne wejście neobarokowym szczytem z herbem Dębno Potworowskich.

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2002.
Zdjęcie: Marek Siedlewski, 2019 r., udostępniono na grupie Dwory i Pałace Polski