Dwór Celestynów-Radzin

Historia majątku sięga pierwszej połowy XIX wieku, kiedy dobra Radzin znajdowały się w rękach rodziny Radzińskich, w tym Leopolda Radzińskiego. Już w 1834 roku źródła wymieniają Leopolda jako właściciela dóbr Radzin, natomiast sąsiednie Glinki należały do Józefa Radzińskiego. W tym okresie Celestynów funkcjonował jako kolonia Celestyny.

W pierwszej połowie XIX wieku Leopold Radziński wzniósł drewniany dwór, założył park oraz wybudował murowaną oficynę, pełniącą funkcję domku ogrodnika. Zmarł bezpotomnie pod koniec XIX wieku, prawdopodobnie podczas epidemii cholery.

W 1871 roku właścicielem został, spokrewniony z Leopoldem, Celestyn Polakiewicz, od którego imienia pochodzi nazwa Celestynów. W latach 1872–1875 wzniósł on istniejący do dziś murowany dwór, uznawany za najstarszy zachowany budynek w miejscowości. Rezydencję zbudowano częściowo z cegły pochodzącej z miejscowej cegielni.

W skład zespołu dworskiego wchodziły także liczne zabudowania gospodarcze, między innymi oficyna, stajnia, lodownia, kurniki, czworaki, kuźnia oraz drewniana stodoła. Według „Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego” z 1888 roku folwark Radzin obejmował około 1200 mórg ziemi, w tym grunty orne, łąki, pastwiska, lasy oraz cegielnię.

Na przełomie XIX i XX wieku majątek wielokrotnie zmieniał właścicieli. Prawdopodobnie należał do Stefana Niezabitowskiego, a następnie, od 1903 roku, do jego wdowy Zdzisławy Niezabitowskiej, która posiadała dobra do 1922 roku. W kolejnych latach majątek przechodził w ręce różnych właścicieli, między innymi Ziembińskich, Rosłońców i Aleksandrowiczów. W 1926 roku część gruntów sprzedano pod budowę cegielni Stanisławowi Pakulskiemu i Henrykowi Serkowskiemu, a inne przekazano Archidiecezji Warszawskiej pod budowę kościoła w Celestynowie. W 1927 roku część dóbr nabył Stefan Aleksandrowicz, którego majątek w połowie lat dwudziestych liczył 128 hektarów.

W 1934 roku właścicielami zostali bracia Zalewscy. Kontynuowali oni parcelację gruntów, pozostawiając sobie dwór z parkiem oraz około 17 hektarów ziemi. W latach 1942–1943 resztówka majątku, obejmująca około 5 hektarów, należała do Marianny Bombały vel Krystosiak oraz jej córek, Ireny Górskiej i Wiesławy Nowakowskiej. W 1944 roku część majątku o powierzchni około 90 hektarów nabył Krystosiak vel Babała.

W okresie II wojny światowej dwór pełnił ważną funkcję konspiracyjną. Mieściła się tu baza 780 plutonu placówki „Wilk” IV Rejonu „Fromczyn” VII Obwodu „Obroża” Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej. Prowadzono stąd działania sabotażowe i dywersyjne, głównie kolejowe, a także wspierano oddziały zmierzające na pomoc powstaniu warszawskiemu. W dworze spotykali się również harcerze Szarych Szeregów, a na terenie majątku prowadzono tajne nauczanie. Komendantem placówki był porucznik Ziemowit Szczakowski „Dan”.