Przejdź do głównej treści

Historia dworu w Kiczkach

W starszej literaturze przedmiotu wieś Kiczki bywała błędnie utożsamiana z osadą Kaczkowo, wzmiankowaną w dokumentach źródłowych z 1368 roku. Hipoteza ta opierała się wyłącznie na przesłankach poszlakowych, takich jak lokalizacja w tej samej części ziemi czerskiej (w sąsiedztwie Latowicza, Piaseczna i Garwolina) oraz obecność stawu przy kościele.

Współczesna krytyka źródłowa jednoznacznie odrzuca ten pogląd. Już przed II wojną światową prof. Jadwiga Karwasińska w swoich pracach badawczych wyraźnie rozdzielała obie miejscowości. Tezę tę potwierdziły nowsze badania historyczne – analizy Eryka Szubińskiego (Kiczki a Kaczkowo na Mazowszu książęcym, 2019) oraz dr. Andrzeja Marka Nowika (Na cegle pisane, 2021) dowodzą, że Kiczki i Kaczkowo to dwie odrębne osady, a rzekome powiązanie wynikało z błędu klasyfikacyjnego w średniowiecznej kartotece powiatu czerskiego.

Od XV wieku wieś wchodziła w skład dóbr piaseczyńskich, które księżna Anna zapisała w swoim testamencie na rzecz Szpitala św. Ducha w Warszawie. Treść tego zapisu filantropijnego zachowała się w dokumentach Acta Ecclesiae Collegiatae Varsoviensis wydanych przez Bolesława Ulanowskiego. Szpital św. Ducha zarządzał dobrami do chwili jego sprzedaży na licytacji.

Nowym właścicielem majątku został Florian Grużewski, od którego jeszcze w tym samym roku folwark zakupił Artur Franciszek Rokicki herbu Rogala. Po nim majątek odziedziczył jego syn Jan Leon Rokicki. Jego żona, Józefa Gertruda Rokicka, znana była z działalności społecznej. Prowadziła we wsi ochronkę, pomagała chorym oraz nauczała miejscowe kobiety sztuki haftu.

W okresie międzywojennym, aż do 1944 roku, majątek dzierżawił od Rokickiej Stefan Świątkowski. Jan i Józefa Rokiccy nie doczekali się potomstwa, a po śmierci męża to właśnie Józefa była ostatnią właścicielką majątku do czasu reformy rolnej w 1944 roku.

Historia po 1945 roku

Po II wojnie światowej, zgodnie z dekretem o reformie rolnej, majątek został upaństwowiony. W budynku dworu umieszczono szkołę, która funkcjonowała tam do 2000 roku. Następnie przez kilka lat obiekt stał opuszczony, aż w końcu został nabyty przez osobę prywatną. Po 2010 roku rozebrano go i zbudowano na nowo w zmienionej formie. Z oryginalnego dworu zachował się jedynie frontowy ganek z kolumnami.

Architektura

Wzniesiony na przełomie XIX i XX wieku dwór w  Kiczkach stanął na miejscu wcześniejszej rezydencji. Zwrócony frontem na zachód, budynek wykonano z cegły palonej i otynkowano, przykrywając go dwuspadowym dachem. Rozplanowany został na rzucie prostokąta, jednokondygnacyjny, z dwutraktowym układem wnętrz. Od strony południowej przylegała do niego dobudówka.

Charakterystycznym elementem architektonicznym był okazały ganek na osi elewacji frontowej, wsparty na czterech kolumnach wtopionych w lico ściany, zwieńczony trójkątnym frontonem o gładkim tympanonie i przykryty osobnym dwuspadowym daszkiem. Elewacje były gładkie, posadowione na wysokim cokole, z narożami zaakcentowanymi lizenami. Okna były dwuskrzydłowe, dziesięciopolowe, natomiast drzwi – prostokątne, dwuskrzydłowe, dekorowane listewkami. Budynek, choć przekształcony, zachował cechy stylowe typowe dla przełomu XIX i XX wieku.

Źródła wiedzy

Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026

Uzupełnienie i korekta: Mirosław Kurek, na podstawie:

  • Nowik Andrzej Marek, Na cegle pisane: historia miasteczka Cegłów, 2021.
  • Szpital Świętego Ducha w Warszawie. Dzieje Fundacji Anny Bolesławowej Księżny Mazowieckiej początkowe (1444-1544) [w:] Jadwiga Karwasińska, Kujawy i Mazowsze. Wybór pism, Warszawa 1997, s. 219-260.
  • Szubiński Eryk, Kiczki a Kaczkowo na Mazowszu książęcym [w:] Rocznik Mińskomazowiecki. T. 27 (2019), s. 7-25.
  • Ulanowski Bolesław, Acta Ecclesiae Collegiatae Varsoviensis, Kraków 1897.

Data publikacji artykułu:

28 kwiecień 2026
stary dwór w Kiczkach
Stary dwór w Kiczkach, 1997 r.
Autorka: Iza Dąbrowska, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
nowy dwór w Kiczkach
Nowy dwór w Kiczkach, 1997 r.
Autor: Paweł Ajdacki, 2015 r.
nowy dwór w Kiczkach
Nowy dwór w Kiczkach, 1997 r.
Autor: Paweł Ajdacki, 2015 r.