Dwór w Kozłowie

Brakuje szczegółowych informacji dotyczących losów majątku po 1945 roku. Obecnie dwór pełni funkcję domu letniskowego.

Dwór w Kozłowie wzniesiono w XIX wieku. Jest to budynek drewniany, rozplanowany na rzucie prostokąta, o układzie dwutraktowym i ośmioosiowej elewacji. Nakryty jest dachem dwuspadowym, pierwotnie krytym dachówką. Posiada dwa ganki. Część okien wymieniona została niestety na plastikowe.

1. We wschodniej części wsi Kozłów znajduje się średniowieczne grodzisko, które lokalna tradycja utożsamia z dawnym zamkiem Parysa – legendarnego założyciela pobliskiego Parysowa. Wzgórze o stromych zboczach, otoczone fosą napełniającą się okresowo wodą, nosi ślady dawnego założenia obronnego. Pod koniec XIX wieku na jego szczycie miały być jeszcze widoczne szczątki zamczyska.
2. Z tym miejscem wiąże się szereg lokalnych legend. Według jednej z nich to właśnie w tutejszym zamku schroniła się przed Szwedami Maria Ludwika – żona króla Jana Kazimierza. W obawie przed zbliżającym się zagrożeniem ukryła wszystkie swoje kosztowności w studni zamkowej, zasypując ją tak, by nikt nigdy nie odnalazł skarbu. Skarby te – jak głosi podanie – mają spoczywać w głębi kopca po dziś dzień.
3. Inna, równie barwna wersja opowieści mówi, że zamek był siedzibą królowej Bony, która również miała ukryć tu swoje bogactwa. Po zniszczeniu zamku Bona wrzuciła kosztowności do studni i kazała ją zasypać. Według tej wersji w samym kopcu spoczywa także grób królowej oraz legendarne skarby.
4. Pochodzenie nazwy miejscowości tłumaczone jest ludową etymologią – miała ona wywodzić się od „ustawienia broni w kozły”, co miało symbolizować gotowość do obrony. Według niektórych podań mieszkańcy Kozłowa wywodzili się z ludności tatarskiej. Sam kopiec, jak głosi legenda, został usypany przez żołnierzy, niewolników lub ludność poddaną królowej, która znosiła ziemię w czapkach, by uformować potężne wzgórze obronne.

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiat garwoliński, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska