Historia pałacu w Miastkowie Kościelnym
Miastków Kościelny to dawna wieś szlachecka, wzmiankowana już w XIV wieku. W 1424 roku, z inicjatywy Stanisława z Prażmowa, erygowano tu parafię. W 1472 roku, staraniem Jana Radzimińskiego – kasztelana warszawskiego – przeprowadzono lokację miasta na prawie chełmińskim, jednak przedsięwzięcie to nie zakończyło się powodzeniem.
Miastków był gniazdem rodowym Miastkowskich herbu Topór. W XV wieku majątek znajdował się w rękach Radzimińskich, w XVI wieku należał do Prażmowskich, a na początku XVIII wieku przeszedł w ręce Lasockich. W 1723 roku dobra zostały sprzedane Janowi Przebendowskiemu, podskarbiemu wielkiemu koronnemu. W latach 1730–1753 właścicielem był marszałek wielki koronny Franciszek Bieliński, a od 1767 roku majątek znalazł się w posiadaniu Radziwiłłów. Rodziny Bielińskich i Radziwiłłów toczyły między sobą spór o własność Miastkowa, który zakończył się podpisaniem ugody w 1767 roku na zamku w Czersku.
Od 1820 roku właścicielami Miastkowa byli Bnińscy, w tym senator Aleksander Bniński. W 1843 roku dziedziczką Miastkowa była Zofia Bnińska, która poślubiła Seweryna Grabowskiego – kamerjunkra dworu Jego Cesarsko-Królewskiej Mości – i zamieszkała z nim w pałacu w Łazowie. W tym czasie majątkiem w Miastkowie zarządzał Piotr Gąssowski, sędzia pokoju okręgu żelechowskiego, który w 1846 roku odkupił dobra od Grabowskich.
Po śmierci Piotra Gąssowskiego majątek odziedziczyły jego dzieci: Paweł, Stanisław, Ignacy Tomasz (również sędzia pokoju) oraz Elżbieta. Gospodarką w Miastkowie zajmował się najstarszy syn Paweł, który równocześnie sprawował opiekę nad nieletnim rodzeństwem i pełnił funkcję wójta gminy. W 1871 roku doszło do podziału majątku pomiędzy braćmi, a dobra miastkowskie przypadły Ignacemu.
Pod koniec XIX wieku majątek zaczął podupadać. Ignacy Gąssowski, nie radząc sobie z zarządzaniem, doprowadził go do ruiny, co ostatecznie pchnęło go do samobójstwa. Po jego śmierci, w 1897 roku, dobra wystawiono na sprzedaż. Dopiero po czterech nieudanych licytacjach majątek nabył hrabia Jakub Potocki. W końcu lat 20. XX wieku majątek liczył 683 hektary.
Nowy właściciel nie osiedlił się w Miastkowie – gospodarowali nim dzierżawcy: Niemojewski, Sokołowski, a na końcu Jan Eustachy Kowerski herbu Białynia (1882–1948).
W 1934 roku, po śmierci Jakuba hr. Potockiego, zgodnie z jego testamentem cały majątek, w tym pałac w Miastkowie i pałac w Helenowie, wraz z innymi dobrami o łącznej wartości 37 milionów złotych, został przekazany Fundacji im. Jakuba hr. Potockiego. Fundacja została założona w celu prowadzenia badań nad rakiem i gruźlicą.
Po upaństwowieniu w 1947 roku pałac przeszedł pod zarząd PGR Miastków. Pomieszczenia na piętrze zajmowała szkoła, a na parterze mieściły się biura oraz mieszkania pracowników PGR. W latach 80. XX wieku mieścił się w nim również posterunek Milicji Obywatelskiej (MO). W 1987 roku w pałacu wybuchł pożar, w wyniku którego zawaliła się wieża pałacowa. Mimo że część budynku nadal była zamieszkana przez byłych pracowników PGR, w latach 90. XX wieku pałac zaczął popadać w ruinę. Generalny remont rozpoczęto w 2002 roku. Obecnie pałac pełni funkcje hotelowe. Organizowane są w nim również imprezy okolicznościowe.
Zaczątkiem rezydencji w Miastkowie Kościelnym był parterowy dwór, wzniesiony najprawdopodobniej na początku XIX wieku dla rodziny Bnińskich. Około połowy stulecia budynek ten został powiększony o parterowe skrzydło, złożone z dwóch części i połączone z korpusem dworu arkadowym łącznikiem. W 1876 roku Ignacy Gąssowski rozpoczął gruntowną przebudowę rezydencji, którą ukończono w 1880 roku. W ramach tych prac podwyższono część korpusu dworu o jedno piętro, dobudowano trójkondygnacyjną, czworoboczną wieżę, przykrytą czterospadowym dachem, oraz ujednolicono dekorację architektoniczną.
Nowy pałac został zaprojektowany w sposób eklektyczny, łączącym elementy klasycyzmu i neorenesansu, inspirowanym włoską, nieregularną willą. Całość była murowana, otynkowana i częściowo podpiwniczona. Budynek składał się z dwóch głównych części: piętrowej, przeznaczonej dla właścicieli, oraz parterowej, z mieszkalnym poddaszem, użytkowanej przez służbę. Obie części połączono arkadowym łącznikiem.
Układ wnętrz był dwutraktowy, z sienią na osi i schodami prowadzącymi na piętro. Główne wejście umieszczono w bocznej osi piętrowej oficyny. Otrzymało ono formę pozornego ryzalitu, z portykiem złożonym z dwóch smukłych, żeliwnych kolumienek, podtrzymujących balkon pierwszego piętra, również żeliwny. Zwieńczeniem fasady był trójkątny szczyt z herbem Gąssowskich – Garczyński.
Elewację ozdobiono boniowaniem naroży oraz opaskami wokół okien, z prostymi naczółkami na parterze i zwornikami w zwieńczeniach okien piętra. Od strony południowo-zachodniej znajdował się otwarty taras z szerokimi schodami prowadzącymi do parku.
Mimo wysiłku włożonego w modernizację ostateczny efekt nie zachwycał – rezydencja przybrała formę dość nieharmonijnego, eklektycznego konglomeratu brył, pozbawionego spójności architektonicznej, choć odznaczającego się oryginalnym charakterem.
Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiat garwoliński, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska
Data publikacji artykułu:








Sklep
Ogłoszenia
