Przejdź do głównej treści

Dwór w Górznie

dwór w Górznie
Autor: Jakub Jagiełło, 2026 r.
Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
438/62
Data wpisu do rejestru:
22 marzec 1962
Stan zachowania:
Częściowo odrestaurowany
Zastosowanie:
Własność prywatna

Historia dworu w Górznie

Początki tej dawnej wsi szlacheckiej sięgają przełomu XIII i XIV wieku. Pierwsza pisemna wzmianka o Górznie pochodzi z 1325 roku. W XIV wieku funkcjonował tu dwór rycerski rodu Ciołków, który uległ zniszczeniu z nieznanych przyczyn, lecz został ponownie odbudowany. Dwór otaczała fosa, której relikty zachowały się do dziś na tzw. Szwedowej Górce – stanowiącej pamiątkę po dawnym założeniu obronnym.

Na początku XV wieku źródła wspominają o rycerzach z Górzna, którzy z czasem przyjęli nazwisko Gorzeńscy. Pod koniec tego stulecia doszło do podziału dóbr na dwie części: Górzno Wyższe (Górne) oraz Górzno Niższe (Dolne). Część dolna pozostała w rękach rodziny Gorzeńskich herbu Ogończyk, natomiast część górna przeszła na własność Kośmierzowskich.

Od połowy XVI wieku majątek przechodził przez ręce wielu właścicieli. Wśród nich znajdowali się m.in. Gorzeńscy, Wilccy, Ciołkowie, Ranachowscy, Magnuszewscy, Sułkowscy, Leżeńscy, Ochoccy oraz Krzescy. W niektórych okresach dobra dzierżyło jednocześnie kilku właścicieli, co utrudnia jednoznaczne odtworzenie pełnej ciągłości własności.

Pod koniec XVII wieku właścicielem Górzna Niższego został Ludwik Franciszek Żebrowski, który zdołał ponownie połączyć wcześniej rozdzielone dobra. W skład zespolonego majątku weszły wówczas: Górzno, Reducin, Mierżączka, Kobyla Wola, Samorządki oraz Łąki. Po jego śmierci dobra przeszły na jego syna, a następnie wnuka.

W 1819 roku kompleks nabył Karol Szubalski, a już w 1823 roku majątek przeszedł w ręce Piotra Paliszewskiego. Dziedziczką została jego córka, Ludwika Wilkońska, która zarządzała majątkiem aż do swojej śmierci w 1862 roku. Wówczas dobra zostały podzielone pomiędzy jej synów: Piotra Szymona Wilkońskiego oraz Stanisława Wilkońskiego.

Podczas działań wojennych w latach 1915 i 1920 majątek poniósł znaczne straty. Pod koniec 1920 roku, w ramach reformy rolnej, Komisja Ziemska wykupiła większą część dóbr, pozostawiając rodzinie Wilkońskich jedynie ich fragment.

Historia po 1945 roku

Po upaństwowieniu majątku dwór oraz teren folwarku zostały przekazane w użytkowanie Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Górznie, która gospodarowała nimi aż do 2000 roku. Po tym czasie zabudowania przeszły w ręce prywatne.

Architektura

Niepozorny, parterowy dwór w Górznie, o prostym, wydłużonym rzucie prostokątnym, został wzniesiony najprawdopodobniej pod koniec XVII lub na początku XVIII wieku. Jest drewniany, obmurowany cegłą i otynkowany, podpiwniczony, rozplanowany w układzie dwutraktowym, dziewięcioosiowy. Zwrócony jest frontem ku południu. Pierwotnie wpisywał się w stylistykę baroku, lecz z czasem, zwłaszcza po licznych przekształceniach, zatracił cechy stylowe i zyskał uproszczoną formę klasycystyczną.

O pierwotnym charakterze rezydencji świadczą m.in. dwa narożne ryzality od strony ogrodowej (dziś już nieistniejące), które dodawały całości lekkości i symetrii. Niestety w wyniku remontu przeprowadzonego w latach 1959–1960 usunięto ryzality, przekształcono dach z łamanego polskiego na prosty dwuspadowy (dziś kryty blachą) oraz wybito dodatkowe
wejścia, co znacznie wpłynęło na zmianę kompozycji budynku. Frontowy ganek – sionka – został dobudowany około połowy XIX wieku. Ujęty w narożach klasycznymi pilastrami toskańskimi i zwieńczony trójkątnym szczytem stanowi obecnie główną dominantę architektoniczną fasady.

W bezpośrednim sąsiedztwie dworu znajduje się niezwykle ciekawa neogotycka oficyna, wzniesiona około 1840 roku dla rodziny Wilkońskich. W jej architekturze dominuje zameczkowy sztafaż – lizeny przechodzące w sterczyny-wieżyczki, blankowania oraz pseudomachikuły – wszystko to nadaje budynkowi charakter historyzujący, mający imitować „starożytność”. W efekcie oficyna, choć młodsza, sprawia wrażenie starszej niż dwór.

Barokowy, dwukondygnacyjny spichlerz o konstrukcji zrębowej wzniesiono w XVII wieku. Charakterystycznym elementem są podcienia na profilowanych słupach z arkadami oraz naroża ozdobione drewnianym boniowaniem. Wnętrze z belkowanymi stropami mieści schody po stronie wschodniej. Uwagę zwracają eliptyczne okienka wycięte bezpośrednio w belkach oraz profilowany gzyms. Całość wieńczy gontowy dach czterospadowy.

Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiat garwoliński, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

28 lipiec 2026
dwór w Górznie
Dwór w Górznie, data nieznana
Źródło: Karta zielona, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Górznie
Dwór w Górznie, 1980 r.
Źródło: Jadwiga Sokalska, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Górznie
Widok na oficynę i zachodnią, szczytową stronę dworu w Górznie, 1980 r.
Źródło: Jadwiga Sokalska, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Górznie
Dwór w Górznie, 2007 r.
Autor: Piotr Libicki
oficyna dworska w Górznie
Oficyna dworska w Górznie, 2007 r.
Autor: Piotr Libicki
dwór w Górznie
Dwór w Górznie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
dwór w Górznie
Dwór w Górznie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
oficyna dworska w Górznie
Oficyna dworska w Górznie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło