Przejdź do głównej treści

Dwór w Borowiu

dwór w Borowiu
Autor: Jakub Jagiełło, 2025 r.
Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
435
Data wpisu do rejestru:
14 czerwiec 2000
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
Urząd Stanu Cywilnego

Historia dworu w Borowiu

W 1524 roku Borowie było znane pod nazwą Jastrzabye (Jastrzębie). Do 1540 roku należało do potężnego na Mazowszu rodu Parysów. W 1548 roku uzyskało prawa miejskie chełmińskie za sprawą ówczesnego właściciela, kasztelana liwskiego Jana Warszewickiego herbu Kuszaba (1510–1558). Prawa te nadał król Zygmunt I Stary (1467-1548). Lokacja jednak się nie udała, miasto się nie rozwinęło i dzisiejsze Borowie nadal jest wsią.

Około 1564 roku, po śmierci Jana Warszewickiego, majątek odziedziczył jego syn z drugiego małżeństwa z Heleną z Parysów, Krzysztof Warszewicki (1543–1603). W latach 1568–1572 dobra te trzymał jako zastaw Stanisław Miłoszewski (ur. ok. 1537, zm. 1589), łowczy bełski, sekretarz królewski, a następnie Jan Borucki, chorąży brzeski. Od 1572 roku Borowie ponownie należały do Krzysztofa Warszewickiego. W 1603 roku właścicielem został Jan Radzimiński. Po jego śmierci majątek przeszedł na jego szwagra, Rafała Leszczyńskiego herbu Wieniawa (1579–1636), ożenionego z Anną z Radzimińskich (1586-1635). Rafał Leszczyński angażował się w życie polityczne i piastował wiele godności, m.in. wojewody bełskiego. Po jego śmierci dobra odziedziczyli jego synowie: Rafał (1607–1644) i Bogusław (1612–1659), starosta osiecki. Kolejnym właścicielem Borowia został Jakub Pogorzelski, podstoli, cześnik i chorąży nurski oraz elektor ziemski. Był żonaty z Marianną z Bielińskich.

Od około 1670 roku majątek należał do Chlebowskich. Pierwszym właścicielem z tej rodziny był Ignacy Mikołaj Chlebowski, który ożenił się z Katarzyną z Pogorzelskich. Był majorem wojsk koronnych i chorążym chełmińskim. Kolejnym właścicielem dóbr został Franciszek Antoni Chlebowski, a później jego brat Kazimierz (1690–1730), chorąży chełmiński i starosta liwski. Jego żoną była Teresa z Załuskich (zm. 1660). Mieli oni syna Mikołaja, starostę liwskiego.

W połowie XVIII wieku właścicielem całego klucza borowskiego był biskup tytularny Drasus i sufragan płocki, hrabia Marcin Załuski herbu Junosza (1700–1768), który w 1762 roku sprzedał dobra hrabiemu Leonowi Nałęcz-Moszyńskiemu (1724–1788), żonatemu z Ludwiką z Załuskich (1736–1805). W skład klucza Borowie wchodziły: Borowie, Oziemkówka, Brzuskowola, Brzuza, Filipówka, Gościewicz oraz Jaźwiny. Leon Moszyński piastował wiele godności; był m.in. szambelanem królewskim, starostą inowłodzkim i kasztelanem lubelskim. Po jego śmierci dobrami zarządzała wdowa Ludwika z Załuskich Moszyńska. Miał z nią córkę Mariannę (1760–1829), zamężną z Ignacym Dembińskim (1753–1799), oraz trzech synów: Jacka, Joachima i Józefa. Po śmierci Ludwiki Moszyńskiej z Załuskich w 1805 roku dobrami zarządzał Joachim Fryderyk Fortuna Kazimierz Antoni Marcin hr. Moszyński, syn Leona (1758–1821). Później majątkiem zarządzała Anna Zagórska, matka zmarłej Heleny z Moszyńskich Olszewskiej. Do 1818 roku administrował nim Franciszek Olszewski (1782–1847), syn Heleny z Moszyńskich.

W 1818 roku, na mocy wyroku Trybunału Cywilnego Województwa Podlaskiego, nastąpił podział dóbr. Borowie stały się własnością Franciszka Olszewskiego. Był on porucznikiem w sztabie marszałka Francji Jeana-Baptiste’a Bessièresa, a później przeszedł do 1. pułku szwoleżerów gwardii. Odbył kampanie w latach 1807–1809. Walczył na terenie ziem polskich w 1807 roku, w 1808 roku w Hiszpanii, a w 1809 roku w Austrii. W 1809 roku odznaczono go Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej. W 1810 roku, jako inwalida, został przeniesiony na pensję. Nie mogąc kontynuować służby wojskowej, powrócił do swojego majątku w Borowiu, a następnie zarządzał dobrami Oziemkówka. Później był sędzią i marszałkiem powiatu garwolińskiego. Ożenił się z Barbarą z hrabiów Suchodolskich (1793–1869).

Po śmierci Franciszka jego majątek w 1821 roku przejęła jego siostra Marianna hrabina Moszyńska, chorążyna podlaska, żona Ignacego Dembińskiego. Jedną trzecią majątku Borowie Marianna przekazała synowi Henrykowi Janowi Dembińskiemu (1791–1864). Dosłużył się on stopnia generała dywizji w okresie powstania listopadowego. Czasowo, w 1831 roku, był także naczelnym wodzem armii Królestwa Polskiego. Później przeszedł na teren Prus i działał na emigracji. W 1849 roku był naczelnym wodzem wojsk węgierskich. W 1833 roku, na mocy represji popowstaniowych, Dembińskiemu odebrano majątek, który przejął Skarb Królestwa Polskiego. Wcześniej jego matka Marianna w latach 1821–1833 powołała na dzierżawcę dóbr w Borowiu Jana Schütza.

W latach trzydziestych XIX wieku współwłaścicielami majątku byli: Aleksander hrabia Wielopolski (1803–1877), Bolesław hrabia Wielopolski (1812–1852), Hortensja z hrabiów Wielopolskich Oraczewska (ur. 1809), Fryderyka hrabina Wielopolska (1810–1875) jako sukcesorka Leony z Dembińskich, hrabiny Wielopolskiej (1781–1824), Tekla z Dembińskich Osławska (ok. 1790–1845), Anna z Dembińskich Libiszowska (ur. ok. 1790), Cecylia Dembińska (ok. 1790–1862), Ludwik Dembiński (1785–1835) oraz – po Henryku Dembińskim – Skarb Państwa. Od 1839 roku dobra dzierżawił Józef Zajkowski. Później komornik Leon Rytel, na żądanie sukcesorów Ludwika Dembińskiego, zajął na wywłaszczenie dobra w Borowiu wraz z przyległościami.

Z 1841 roku pochodzi obwieszczenie Antoniego Zagórskiego, pisarza Trybunału Cywilnego I Instancji Gubernii Podlaskiej, w którym podaje on szczegółowy opis wioski Borowie. Opisuje w nim krótko wygląd dworu:

„W tej wsi są następujące budowle: dwór stary drewniany, w ziemię wlazły, gontami kryty […]”.

W 1841 roku majątek nabył Jan Woyszyk. W 1863 roku sprzedał on dobra Jańskiemu, który z kolei rok później sprzedał je Fryderykowi Bartnikowi. Ten w 1866 roku wydzierżawił dobra Borowie na sześć lat Edwardowi Czaplickiemu.

W 1872 roku nowym właścicielem majątku został Andrzej Jóźwicki (zm. 1874). Po jego śmierci dobra odziedziczył Feliks Jóźwicki (1846–1922), ożeniony z Wandą z Karskich (1860–1883). Oboje spoczywają w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Borowiu. Jóźwiccy nie doczekali się potomstwa i już wcześniej scedowali majątek na Bronisława Popławskiego, męża siostry Jóźwickiej. W 1926 roku jako właściciele części majątku wymieniani są Ignacy i Oktawia Jóźwiccy. Przed 1944 rokiem właścicielem był Leon Popławski.

Historia po 1945 roku

W 1946 roku dwór w Borowiu został przejęty przez państwo. Został przebudowany i zaadaptowany na potrzeby urzędu. Obecnie w dworze nadal mieści się Urząd Gminy Borowie. Budynek był remontowany i przebudowywany w ostatnich latach, aktualnie jego stan jest wzorowy.

Architektura

Dwór w Borowiu, wzniesiony w XIX wieku dla rodziny Moszyńskich, stanowi przykład architektury klasycystycznej. Budynek, murowany z cegły i otynkowany, parterowy, nakryty czterospadowym dachem, odznacza się harmonijną bryłą i elegancją detalu. Charakterystyczną cechą dworu są dwa portyki kolumnowe. Od frontu znajduje się skromniejszy portyk
czterokolumnowy w porządku toskańskim, osłonięty trzypołaciowym daszkiem. Z kolei po wschodniej, bocznej stronie umieszczono bardziej reprezentacyjny portyk z sześcioma kolumnami, zwieńczony klasycznym trójkątnym frontonem, podkreślającym dostojny charakter budowli.

W przeszłości kuchnia dworska znajdowała się w osobnym pawilonie po zachodniej stronie dworu. Była ona połączona z rezydencją murowanym gankiem. Niestety obiekt ten nie zachował się do naszych czasów.

Po II wojnie światowej dwór uległ przebudowie, w wyniku której zatracił część pierwotnych cech stylistycznych.

Całość otacza park krajobrazowy, założony w pierwszej połowie XIX wieku, który do dziś zachowuje swój historyczny układ przestrzenny i naturalny urok.

Ciekawostki
  • Leon Popławski, właściciel majątku, był kierownikiem tzw. UPRAWY – konspiracyjnej organizacji ziemiańskiej działającej w powiecie garwolińskim. W dworze w Borowiu lokowano m.in. zagrożoną młodzież warszawską pod pretekstem odbywania praktyk.
Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiat garwoliński, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

21 maj 2026
dwór w Borowiu
Dwór w Borowiu, Lata 80. XX w.
Ewidencja parkowa, domena publiczna
dwór w Borowiu
Dwór w Borowiu, 2016 r.
Autor: Rafał Terkner
dwór w Borowiu
Dwór w Borowiu, 2016 r.
Autor: Rafał Terkner
dwór w Borowiu
Dwór w Borowiu, 2016 r.
Autor: Rafał Terkner
dwór w Borowiu
Dwór w Borowiu, 2025 r.
Autor: Jakub Jagiełło