Pałac w Pławniowicach

Dobra pławniowickie, wzmiankowane już w 1317 roku, przez wieki zmieniały właścicieli, by w 1798 roku trafić w ręce rodu Ballestrem. To właśnie oni, będąc jedną z najpotężniejszych rodzin przemysłowych Górnego Śląska, postanowili uczynić Pławniowice swoją rodową siedzibą.

W latach 1882-1885 z inicjatywy hrabiego Franciszka II Ballestrema w miejscu wcześniejszego pałacu z 1732 roku wzniesiono nową, okazałą rezydencję. Projektantem był najprawdopodobniej Konstantin Heidenreich. Nowa budowla została utrzymana w stylu neorenesansu niderlandzkiego, z charakterystycznym zróżnicowaniem kolorystycznym i fakturowym murów z czerwonej cegły klinkierowej oraz detali z jasnego piaskowca. Architektura pałacu, pełna wież, wieżyczek i iglic, tworzy romantyczną i malowniczą scenerię. Do kompleksu pałacowego należały również inne budynki, takie jak wozownia ze stajnią czy dom kawalerów.

Po ucieczce rodu Ballestremów w 1945 roku pałac został przekazany władzom kościelnym. W dawnej kaplicy pałacowej ustanowiono kościół parafialny, a w pozostałych częściach budynku mieścił się klasztor sióstr benedyktynek, a następnie oo. augustianów.

W 1978 roku obiekt przejęła Diecezja Opolska, przeznaczając go na diecezjalny dom rekolekcyjny. Po reformie kościelnej w 1992 roku pałac przeszedł na własność Diecezji Gliwickiej. Od jesieni 1993 roku rozpoczęto gruntowny remont, który objął wymianę konstrukcji dachów, odnowienie elewacji oraz prace konserwatorskie we wszystkich wnętrzach. Dzięki tym wysiłkom udało się przywrócić pałacowi jego dawny blask.

Obecnie w pałacu mieści się Ośrodek Edukacyjno-Formacyjny Diecezji Gliwickiej. Wnętrza, w tym kaplica i sale konferencyjne, są wykorzystywane do organizacji rekolekcji, sympozjów, a także przyjęć okolicznościowych. Malowniczy dziedziniec pałacowy jest z kolei wymarzonym miejscem na koncerty plenerowe.

Pałac w Pławniowicach to budowla trójskrzydłowa, wzniesiona na planie litery „U”, z wewnętrznym dziedzińcem. Jego architektura łączy styl neorenesansu niderlandzkiego z elementami neorenesansu francuskiego. Elewacje charakteryzują się bogatą dekoracją z cegły klinkierowej i kamiennymi detalami, a dachy zdobią liczne wieże, wieżyczki i lukarny. W północno-wschodniej części pałacu znajduje się kaplica, która została wkomponowana w bryłę budynku. Do pałacu przylegają także inne zabytkowe obiekty, takie jak wozownia i dom kawalerów, a cały kompleks otacza rozległy, 3,5-hektarowy park krajobrazowy ze starannie dobranym drzewostanem, który również przeszedł renowację.

• www.palac.plawniowice.pl
• www.zabytek.pl
• Śląscy przemysłowcy i ich baśniowe pałace, dostęp online
• Plan odnowy Miejscowości Pławniowice na lata 2009-2015
• Agata Stronciwilk, Miłosz Markiewicz, Mit – manipulacja – tożsamość. Portrety historyzujące z pałacu w Pławniowicach i domu kawalera w Świerklańcu [w:] Zamki i pałace Śląska. Dziedzictwo, tożsamość, arystokracja, Katowice 2014

Opracowała: Nina Herzberg-Zielezińska

Zdjęcia: Iwona Olkowska, 2024 r., www.instagram.com/cestivon