Twój koszyk jest pusty

Pałac w Rybienku Starym

pałac w Rybienku Starym

Autor: Piotr Libicki

Informacje ogólne

Lokalizacja: województwo mazowieckie, powiat wyszkowski, gmina Wyszków

Rodzaj obiektu:
Pałac
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
własność prywatna

Posiadasz więcej informacji
o obiekcie? Skontaktuj się z nami!

Zapoznaj się z historią pałacu w Rybienku Starym

Przeczytaj więcej informacji o pałacu w Rybienku Starym. Poznaj jego historię. Miłego czytania!

Historia

W drugiej połowie XVIII i w początkach XIX wieku własność Giedroyciów, w tym biskupa infl anckiego i potem żmudzkiego Jana Stefana Giedroycia. Jan Stefan Giedroyć (ok. 1720–1803), pochodzący ze zubożałej rodziny książąt Giedroyciów, stronnik królewski, przeciwnik konfederacji barskiej, gotowy był ponieść każde ryzyko, protestując przeciwko pierwszemu rozbiorowi. Jego protest król na-zwał bezużytecznie bohaterskim – inutilement heroique. Widząc bezskuteczność oporu wobec Rosji, stał się ostatecznie z jej wroga największym poplecznikiem. Przeciwnik Konstytucji 3 Maja, popierał targowicę i zostawił po sobie złą pamięć. W 1790 roku biskup Jan Stefan Giedroyć przekazał Rybienko swojemu bratankowi Aleksandrowi Giedroyciowi i jego żonie Aleksandrze z Młockich, po których majątek objęli ich synowie. Od 1835 roku własność Morzkowskich, w tym posła Augusta Morzkowskiego i jego dwóch żon – sióstr Dunin-Wąsowiczówien, najpierw Antoniny, a potem Laury. Od 1854 roku w rękach Antoniego Skarbka-Kruszewskiego, marszałka szlachty powiatu sejneńskiego, a od 1870 roku jego córki Stefanii Ronikierowej, zamężnej z hr. Gustawem Ronikierem. Od 1880 roku aż do końca Rybienko należało do Skarżyńskich, najpierw Kazimierza Skarżyńskiego i jego żony Wandy z Czarnowskich, a od 1922 roku do Edmunda Skarżyńskiego i jego żony Janiny z Morstinów. Z powodu problemów finansowych właściciele prowadzili w pałacu w Rybienku pensjonat dla tzw. paying-guests – płacących gości. Bywali tu między innymi Aleksander Zelwerowicz, Elżbieta Barszczewska, Wojciech Kossak, Władysław Tatarkiewicz i Tadeusz Kotarbiński. Tu też przed II wojną światową powstały dwa filmy: Płomienne serca i Janko Muzykant. Było to bardzo modne miejsce wśród warszawskiej inteligencji.

Pałac

Dbały „więcej o fryzurę niż o Kościół” i o powodzenie swojego rodu, wątpliwie politycznie zaangażowany biskup żmudzki Jan Stefan Giedroyć bywał częstym gościem w Warszawie. Zapragnął więc na czas swoich długich zjazdów rezydować wygodnie i mile w niedużej odległości od stolicy. Około 1785 roku wzniósł na wysokim brzegu Bugu, w Rybienku koło Wyszkowa, rezydencję ni to barokową, ni klasycystyczną. Bo choć barokowa jest okazałość założenia – osiowy układ z pałacem i oficynami zamykającymi „dziedziniec honorowy” – to wrażliwość na piękne położenie z widokiem na rzekę w miejscu francuskiego ogrodu to cecha już bliższa preromantycznej wrażliwości końca XVIII wieku i szeroko otwartym, swobodnie kształtowanym parkom angielskim. Najwyraźniej ta podmiejska residence secondaire z reprezentacyjnym podjazdem miała być z jednej strony wyrazem społecznej pozycji i ambicji biskupa ze zbiedniałego książęcego rodu, z drugiej miejscem wytchnienia, maison de plaisance po męczących obowiązkach w Warszawie. Pałac w Rybienku to budowla piętrowa, z szerokimi skrajnymi ryzalitami opiętymi pilastrami w wielkim porządku i wielkoporządkowym czterokolumnowym przyściennym portykiem na osi, zwieńczonym trójkątnym frontonem. Głowice pilastrów oraz kolumn nie mieszczą się w ramach klasycznych wzorów. Przypominają najbardziej porządek joński wzbogacony o rozpięte między ślimacznicami festony. Elewacje parteru, z wyjątkiem ścian czołowych skrajnych ryzalitów, oraz naroża dekorowane boniowaniem. W elewacji ogrodowej analogicznie wyłamane ryzalitowo skraje elewacji oraz oś środkowa pałacu, zwieńczona trójkątnym naczółkiem. Przed nią taras, który z początkiem XX wieku wybudowano na miejscu niewielkiego ganku. Po obu stronach dziedzińca oficyny, piętrowe, nakryte dachami naczółkowymi, z ryzalitami w części środkowej zwieńczonymi trójkątnymi frontonami.Wnętrze jest już konsekwentniej kształtowanym maison de plaisance, pozbawione ostentacji i barokowej okazałości, a bliższe kameralności podmiejskiej willi. Nie ma hierarchicznego układu przyziemia z holem i paradnymi schodami prowadzącymi na piano nobile do wielkiej sali balowej na osi. Za wąską sienią znalazł się niewielki salonik o zaokrąglonych narożach, a Sala Błękitna, główne wnętrze pałacu, umieszczona została we wschodnim ryzalicie, od ogrodu. Pełniła ona dwie funkcje: sali balowej i jadalni. Jej ściany dekorują płyciny z iluzjonistycznymi malowidłami – pękami kwiatów i owoców zawieszonych na sznurach bądź chust rozpiętych na guzach. Nad kominkiem umieszczono pan-neau z wyobrażeniem dwóch amorków podtrzymujących winorośl i wspartych na parze leżących koźląt. Tę sielską, arkadyjską poetykę uzupełnia dekoracja sufitu z malowanymi en grisaille na błękitnym tle motywami łuków, strzał, liści laurowych oraz głów antycznych otoczonych zwojami akantu z kwiatami. Modną malarską dekorację otrzymał salonik nazwany Pompejańskim. Motywy groteski i arabeski oraz medaliony i prostokątne pola z figuralnymi przedstawieniami pokrywają niemal całe wnętrze i niewykluczone, że czerpią wzór ze świetnych dekoracji słynnych angielskich architektów braci Roberta i Jamesa Adamów. Do dziś dotrwała również odmienna w charakterze, lecz wpisująca się w klasycystyczną konwencję Sala z Widokami na piętrze pałacu. Fantastyczne krajobrazy z antycznymi ruinami i pojedynczymi postaciami to doskonały klimat dla refleksyjnych dusz końca XVIII wieku. Atmosferę tę na swoich płótnach budował już w XVII wieku Claude Lorrain, prześwietlając kompozycję niskim światłem przebijającym się wśród monumentalnych gmachów. Ale dopiero z wiekiem oświecenia, odczuwanym zmierzchem dawnego porządku świata i nadchodzącą rewolucją, opowieść ta stawała się profetyczna, a wobec nadchodzącego zmierzchu Rzeczpospolitej – profetyczna w wymiarze podwójnym. Czy świadomość tego podwójnego końca towarzyszyła biskupowi i politykowi, Janowi Stefanowi Giedroyciowi? Czy może spoglądając przez okno na piękny krajobraz, starał się raczej uciekać w świat przyrody, który dla osiemnastowiecznych myślicieli jak Jean Jacques Rousseau był alternatywą, miejscem schronienia dla skołatanych współczesnością serc, rzeczywistością niezmienną, wieczną, jedyną prawdziwą i pewną? Autora malowideł nie znamy. Najczęściej przypisywane są one Janowi Bogumiłowi Plerschowi (1732–1817), głównemu dekoratorowi warszawskich Łazienek, autorowi malowideł we dworze Andrzeja Mokronowskiego w Grodzisku Mazowieckim-Jordanowicach oraz być może Sali Pompejańskiej w pałacu Walickich w Małej Wsi koło Grójca. Niektórzy autora widzą we Franciszku Smuglewiczu, powszechnie w tym czasie uznawanym za najwybitniejszego malarza Polaka. Również autorstwo pałacu pozostaje zagadką. Wśród przypuszczalnych autorów wymienia się pierwszoplanowych architektów: Szymona Bogumiła Zuga i Jana Chrystiana Kamsetzera.

Źródła wiedzy

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie na Mazowszu, Poznań 2013.
Zdjęcia: Piotr Libicki, Włodzmierz Jacek Adamski, 2016 r., www.zamkirotmanka.com (udostępniono za zgodą autora).


Dwory i Pałace Wiejskie na Mazowszu

Powyższy opis pochodzi z publikacji Piotra Libickiego, pt. "Dwory i Pałace wiejskie na Mazowszu".

Wydawnictwo REBIS

Publikacja "Dwory i pałac wiejskie na Mazowszu" została wydana przez wydawnictwo REBIS.

Opis książki od wydawcy:

Przewodnik dokumentujący ziemiańskie siedziby; prawie 600 obiektów z terenu obecnego województwa mazowieckiego. Dwory i pałace wiejskie na Mazowszu to kolejna po bestsellerowych Dworach i pałacach wiejskich w Wielkopolsce książka-katalog-przewodnik poświęcona historycznym siedzibom ziemiańskim. W książce opisanych zostało 629 obiektów z terenu obecnego województwa mazowieckiego.

  • Współautor publikacji: Marcin Libicki

  • ISBN: 978-83-7301-826-6

  • Ostatnie wydanie: 2013 r.

  • Nakład książki został wyczerpany


Autor książki: Piotr Libicki

Piotr Libicki (ur. 1973 r.), historyk sztuki, członek Stowarzyszenia Historyków Sztuki, autor i współautor przewodników i książek, w tym serii poświęconej dworom i pałacom wiejskim w Wielkopolsce, w Małopolsce, na Mazowszu i na Podkarpaciu. W latach 1999-2009 współpracownik Telewizji Polskiej w Poznaniu, autor i współautor ponad 100 programów krajoznawczych i reportaży. W latach 2013-2015 gościnny wykładowca w Instytucie Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM, a w latach 2018-2019 w Instytucie Historii Sztuki UAM. Od 2013 roku pełnomocnik Prezydenta Miasta Poznania ds. estetyki miasta.

Piotr Libicki

logo dwory i pałace polski

Copyright © 2020 Dwory i Pałace Polski. Powered by Indico S.C.  & Joomla! CMS 

Postaw mi kawę na buycoffee.to

Znajdż nas na:

Instagram Facebook Facebook youtube

Kontakt

Indico S.C. , Przyjaźni9, 84-215 Gowino
NIP: 5882424318, REGON: 366309509

Kontakt z redakcją:

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.