Dwór w Giżycach

Gniazdo Giżyckich herbu Gozdawa, w tym biskupa płockiego Pawła Giżyckiego, żyjącego w pierwszej połowie XV wieku. Pozostawały w rękach Giżyckich również w XVI i zapewne w początkach XVII stulecia. W XVIII wieku własność Dąmbskich, w tym w 1783 roku wojewody brzesko-kujawskiego Ludwika Dąmbskiego. Od 1819 roku Giżyce należały do Wężyków-Rudzkich, a po 1872 roku do Suskich, w tym w 1909 roku do Henryka Suskiego. W końcu lat dwudziestych XX wieku majątek liczył 1162 hektary i był własnością Lucjana Suskiego.

W swej dzisiejszej formie, nieco zniekształconej późniejszymi remontami, dwór w Giżycach pochodzi z lat 1875–1876, wzniesiony dla rodziny Suskich. Piętrowy, wysoko podpiwniczony, nakryty niskim dachem czterospadowym, z ryzalitem na osi zwieńczonym trójkątnym frontonem z owalnym okienkiem w tympanonie. Oryginalnym elementem jest trójkondygnacyjna, kwadratowa wieża w elewacji bocznej, nakryta dachem wiciowym. Być może jest ona pozostałością wzniesionej w XVII wieku dla Giżyckich siedziby o obronnym jeszcze charakterze. Zresztą nie byłaby to pierwsza siedziba wzniesiona w tym miejscu. O fortalicji biskupa płockiego Pawła Giżyckiego, wybudowanej rzekomo już w 1439 roku, dokumenty wspominają pod 1487 rokiem. Miała się ona spalić w trzeciej dekadzie XVI wieku. Tę wielowiekową historię zdają się symbolizować neogotyckie arkadki dekorujące wieżę. Gotyk w XIX wieku był kojarzony nie tylko ze stylem określonej historycznej epoki. Był on, czego najlepszym dowodem Zameczek w Radziejowicach czy dwór w Bieżuniu, oznaką „starożytności”, dawności. Stąd chętnie używano form neogotyckich, by nadać budowli charakter historycznej pamiątki.

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie na Mazowszu, Poznań 2013.
Zdjęcie: Piotr Libicki