Podziel się:

Zapoznaj się z historią dworu w Tułowicach

Przeczytaj więcej informacji o dworze w Tułowicach. Poznaj jego historię. Miłego czytania!

Historia

Witruwiusz, autor jedynego zachowanego do współczesności architektonicznego traktatu z czasów antycznych, O architekturze ksiąg dziesięć z I wieku przed Chrystusem, który stał się źródłem inspiracji dla nowożytnych teoretyków architektury i miał ogromne znaczenie w kształtowaniu się sztuki renesansu i baroku,
wymienia trzy kryteria oceny budynku: firmitas, czyli „moc i gruntowną trwałość”, utilitas – „wczas i wygodę” oraz venustas – „kształt i piękny pozór”. Kiedy spoglądamy na dwór w Tułowicach, nie mamy wątpliwości, że jest on i piękny, i wygodny, i trwały, a więc spełnia wszystkie trzy witruwiańskie kryteria dobrego budowania i może być zaliczony do najpiękniejszych ziemiańskich siedzib na Mazowszu. Wzniesiony został około 1800 roku dla Franciszki z Lasockich, primo voto Karnkowskiej, secundo voto Kucharskiej, być może według projektu Hilarego Szpilowskiego (1753–1827), autora pięknych klasycystycznych pałaców w Małej Wsi, Luberadzu, Słubicach, Walewicach (poza granicami obecnego województwa mazowieckiego), Staroźrebach, Studzieńcu i Rudnie,
a być może również dworu w Sochaczewie-Czerwonce, którego zewnętrzne podobieństwo do tułowickiego dworu jest uderzające. Parterowy, nakryty dachem czterospadowym, z wyższą o kondygnację częścią środkową poprzedzoną monumentalnym czterokolumnowym portykiem toskańskim w wielkim porządku, zwieńczonym trójkątnym frontonem. Co zaskakujące, portyk ten umieszczony został w elewacji ogrodowej, a nie od frontu, w którego części środkowej znalazł się stosunkowo niepozorny dwukondygnacyjny ryzalit opięty parami toskańskich pilastrów i zwieńczony trójkątnym naczółkiem. Ta dewaluacja elewacji frontowej z równoczesnym zaakcentowaniem otwarcia salonu, a więc głównego reprezentacyjnego wnętrza, na park jest wyrazem nowej, pooświeceniowej epoki. To już nie hieratyczny barokowy układ z reprezentacyjnym dziedzińcem z jednej strony i francuskim ogrodem z nieskończoną perspektywą po stronie przeciwnej, ale kameralny, odwrócony od oficjalnego życia, od miejscowości i jej mieszkańców prywatny dom skierowany na przyrodę. To wyraz preromantycznego świata uciekającego w marzenia i w naturze upatrującego spełnienia. Taki był owoc oświeceniowego racjonalizmu, który „zrównał” bliskich sobie ludzi, odbierając im patriarchalną zależność i wzajemną za siebie odpowiedzialność. „Skoro jesteście równi, nic już nas nie obchodzicie” – zdaje się mówić dwór w Tułowicach. Nie jest on osamotnioną w swym układzie rezydencją, czego dowodem
pałac i parkowe założenie w Młochowie. Również sentymentalne ogrody czy ziemiańskie siedziby na kształt willi przynajmniej w jakimś wymiarze wyrażały te same co tułowicki dwór treści. Po 1980 roku w pobliżu dworu powstała utrzymana w stylu klasycyzmu początków XIX wieku oficyna, a w parku stanęła neogotycka kapliczka.

W końcu XVIII i na początku XIX stulecia Tułowice należały do Lasockich, w tym do Adama Lasockiego, kasztelana sochaczewskiego, a potem około 1800 roku do jego córki Franciszki primo voto Karnkowskiej, secundo voto Kucharskiej. Od 1822 roku własność Konstantego Linowskiego, od 1833 roku Orsettich, od 1857 Górskich, potem Marcelego Boskiego, Hilarego Ostrowskiego, a następnie od 1871 Bolechowskich, których własnością Tułowice pozostawały na początku XX wieku. W okresie międzywojennym własność Domaszowskich, m.in. Macieja Domaszowskiego. Majątek w końcu lat dwudziestych liczył 635 hektarów. Ostatnim właścicielem był Wacław Antecki.

Dom i park w bardzo dobrym stanie. Obiekt okazjonalnie dostępny, widoczny z większej odległości. Własność prywatna.

Źródła wiedzy

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie na Mazowszu, Poznań 2013.
Zdjęcie: Piotr Libicki


Dwory i Pałace Wiejskie na Mazowszu

Powyższy opis pochodzi z publikacji Piotra Libickiego, pt. "Dwory i Pałace wiejskie na Mazowszu".

Wydawnictwo REBIS

Publikacja "Dwory i pałac wiejskie na Mazowszu" została wydana przez wydawnictwo REBIS.

Opis książki od wydawcy:

Przewodnik dokumentujący ziemiańskie siedziby; prawie 600 obiektów z terenu obecnego województwa mazowieckiego. Dwory i pałace wiejskie na Mazowszu to kolejna po bestsellerowych Dworach i pałacach wiejskich w Wielkopolsce książka-katalog-przewodnik poświęcona historycznym siedzibom ziemiańskim. W książce opisanych zostało 629 obiektów z terenu obecnego województwa mazowieckiego.

  • Współautor publikacji: Marcin Libicki

  • ISBN: 978-83-7301-826-6

  • Ostatnie wydanie: 2013 r.

  • Nakład książki został wyczerpany


Autor książki: Piotr Libicki

Piotr Libicki (ur. 1973 r.), historyk sztuki, członek Stowarzyszenia Historyków Sztuki, autor i współautor przewodników i książek, w tym serii poświęconej dworom i pałacom wiejskim w Wielkopolsce, w Małopolsce, na Mazowszu i na Podkarpaciu. W latach 1999-2009 współpracownik Telewizji Polskiej w Poznaniu, autor i współautor ponad 100 programów krajoznawczych i reportaży. W latach 2013-2015 gościnny wykładowca w Instytucie Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM, a w latach 2018-2019 w Instytucie Historii Sztuki UAM. Od 2013 roku pełnomocnik Prezydenta Miasta Poznania ds. estetyki miasta.

Piotr Libicki