Historia majątku w Bogatem
Początkowo wieś Bogate stanowiła rodową siedzibę Bogackich. Jednym z najznamienitszych władców tutejszych dóbr z tego rodu był Mikołaj Wąż z Dobrzankowa, Bogatego i Żelechina Bogacki herbu Prawdzic, zwany Wężem, piastujący zaszczytne urzędy wojewody mazowieckiego (1469–1480), kasztelana czerskiego (1464–1469), chorążego czerskiego (1462) i chorążego ciechanowskiego (1451). Od 1563 roku majątek przeszedł we władanie rodu Narzymskich, wywodzących się z Narzymia w Prusach Książęcych, w których rękach pozostawał przez trzy wieki.
Kluczowym okresem dla rozwoju tutejszej rezydencji była druga połowa XVIII wieku, kiedy dobrami gospodarował Jakub Florian Narzymski herbu Dołęga (1690–1759), piastujący wiele urzędów, w tym m.in. stolnika zakroczymskiego, podkomorzego nurskiego, czy wojewody pomorskiego. Był poślubiony z Anną Hutten-Czapską herbu Leliwa, kasztelanką chełmińską. To właśnie z jego fundacji powstało w Bogatem niezwykle okazałe założenie pałacowe. Po nim majątek dziedziczył jego syn Stanisław Narzymski (1719–1779), kasztelan ciechanowski, a następnie brat Stanisława Jan. Z rodu tego wywodził się również biskup Antoni Narzymski (wspominany w źródłach w 1783 roku), sufragan pułtuski, który zapisał się w historii kunsztownym mecenatem nad wnętrzem tutejszego kościoła.
Ostatnim z rodu władającym majątkiem był syn Jana Józef Narzymski (1839–1872), utalentowany komediopisarz i prozaik, a w okresie zrywu narodowego członek rządu „czerwonych” podczas powstania styczniowego. Józef opuścił Bogate już w 1861 roku, angażując się w działalność narodową. Był on zarazem ostatnim przedstawicielem rodu na tutejszych włościach. W 1866 roku sprzedał rodzinne dobra Stanisławowi Światłowskiemu. Sam pisarz zmarł na gruźlicę w Jaworznie w 1872 roku i spoczął w Krakowie. Światłowski gospodarował w Bogatem przez 14 lat. Według danych z 1880 roku folwark liczył 975 mórg (w tym 587 mórg gruntów ornych), sama wieś zaś obejmowała 321 mórg, licząc 48 domów i 195 mieszkańców (dla porównania w 1827 r. odnotowano tu 30 domów i 223 mieszkańców). Funkcjonowała wówczas szkoła elementarna, młyn wodny oraz karczma, a parafia z zabytkowym kościołem skupiała 2680 wiernych. W tym samym 1880 roku majątek przeszedł w ręce Konstantego Jankowskiego. Po nim dobra przejął syn Metodiusz, a ponieważ małżeństwo nie doczekało się potomstwa, wdowa po nim, Bronisława Jankowska, przekazała dwór swojej kuzynce Irenie Kołakowskiej.
W 1827 roku wieś liczyła 30 domów i 223 mieszkańców, natomiast w 1880 roku znajdowały się tu 48 domy zamieszkane przez 195 osób. W tym okresie obszar wsi obejmował 321 mórg (w tym 200 mórg gruntów ornych), funkcjonowała szkoła elementarna, młyn wodny oraz karczma, a miejscowa parafia z XIV-wiecznym murowanym kościołem skupiała 2680 wiernych. Folwark w 1880 roku liczył 975 mórg (w tym 587 mórg gruntów ornych) i od tegoż roku stanowił własność Światłowskich, a w późniejszym okresie przeszedł w ręce Jankowskich.
Na początku XX wieku folwark uległ rozparcelowaniu. W tym samym czasie pałac po pożarze został rozebrany, a z dawnego założenia przetrwała jedynie oficyna. Park wraz z przyległymi gruntami o powierzchni 6 włók kupili Jankowscy, którzy następnie wyprzedali ten teren. W 1927 roku oficyna dworska wraz z fragmentem parku (powierzchnia 5 ha) została kupiona przez rodzinę Klickich, spokrewnioną z Jankowskimi. Kliccy pozostawali właścicielami tego obiektu również po zakończeniu II wojny światowej.
Zarówno przed wybuchem II wojny światowej, jak i po jej zakończeniu, w zachodniej części budynku oficyny funkcjonowała szkoła elementarna. Rodzina Klickich utrzymała obiekt w posiadaniu, jednak sam majątek ziemski po 1960 roku ulegał dalszym podziałom. Północno-wschodnią część nieruchomości sprzedano wówczas Kazimierzowi Ostrowskiemu (późniejszym dysponentem został jego zięć, Stanisław Jędrzejczak). Sąsiednią działkę, położoną bardziej na wschód, nabyli Kwiecińscy, natomiast w 1981 roku wschodnią część obiektu kupiła Helena Wojciechowska, a jej syn Michał wzniósł na tym terenie szklarnie.
W efekcie tych podziałów historyczny park uległ znacznemu rozdrobnieniu: środkowa i północno-wschodnia część o powierzchni około 1 ha pozostała własnością Ireny Klickiej, zaś niewielki fragment południowo-zachodni (ok. 0,2 ha) przy szosie i rowie przeszedł w posiadanie jej syna, Józefa Klickiego. Wnętrza oficyny zostały mocno przekształcone poprzez wybudowanie ścianek działowych i zaadaptowanie ich na cele mieszkaniowe dla czterech rodzin. Według innej relacji obiekt zamieszkiwało łącznie sześć rodzin – wśród nich co najmniej trzy rodziny kwaterunkowych lokatorów oraz rodzina samej właścicielki. W miejscu dawnego okna w ryzalicie frontowym wybito drzwi jednoskrzydłowe, a w przedsionku zachodnim wydzielono łazienkę. Obecnie oficyna nadal jest zamieszkana lub częściowo zamieszkana.
Architektura dworskiej oficyny w Bogatem, wzniesionej w XVIII wieku dla wojewody pomorskiego Jakuba Floriana Narzymskiego, stanowi wymowne świadectwo skali utraconego założenia pałacowego. Budynek jest osadzony na planie wydłużonego prostokąta, murowany z cegły, otynkowany, parterowy oraz częściowo podpiwniczony. Bryłę nakrywa dach czterospadowy z dachówką, oparty na stolcowej więźbie krokwiowo-jętkowej. Elewacje oprawiono tynkowym detalem w postaci gzymsu podokapowego oraz narożnego boniowania, widocznego również na krawędziach płytkiego ryzalitu frontowej, siedmioosiowej elewacji północnej. Ryzalit ten w wyższej kondygnacji przechodzi w dwuspadową wystawkę dachową, uwieńczoną półkolistym szczytem. Elewację wschodnią urozmaica ganek, zachodnią drzwi jednoskrzydłowe na osi, natomiast elewację południową rozplanowano jako ośmioosiową. Otwory okienne i drzwiowe ukształtowano z wyraźnymi rozglifieniami do wnętrza i zwieńczono prostokątnie lub łukami odcinkowymi.
Wnętrze oficyny rozplanowano pierwotnie w symetrycznym, dwutraktowym układzie pomieszczeń z centralną siecią mieszczącą drewniane, dwubiegowe schody na poddasze, z której przechodzi się do głównego salonu oraz bocznych skrzydeł mieszkalnych. Przestrzeń ta uległa jednak powojennym przekształceniom poprzez wprowadzenie ścianek działowych adaptujących obiekt dla celów mieszkaniowych, a w miejscu dawnego okna w ryzalicie frontowym wybito dodatkowe wejście. Wewnątrz zastosowano sufitowe stropy płaskie, deskowane podłogi oraz zachowaną stolarkę ramowo-płycinową. Wyjątkowym elementem historycznego wyposażenia wnętrza jest duży piec kaflowy w północno-zachodnim pomieszczeniu, ozdobiony tondem z wyobrażeniem Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz wieńczącym gzymsem ze stylizowanym motywem roślinnym.
Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiaty makowski, ostrołęcki i przasnyski, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska, Iwona Olkowska
Data publikacji artykułu:





Sklep
Ogłoszenia



