Sklep
OgłoszeniaHistoria dworu w Rostkowie
Nazwa miejscowości ma charakter dzierżawczy i pochodzi od staropolskiego imienia Rostek – skróconej formy imienia Rościsław. Późniejszy dokument uznany za falsyfikat przypisuje nadanie tej osady Przybysławowi z Rostkowa przez księcia Konrada I już w 1246 roku. Najdawniejsze ślady obecności człowieka na tym terenie potwierdzają stanowiska archeologiczne: od neolitycznych (kultura pucharów lejkowatych ok. 3500–2500 p.n.e. oraz kultura ceramiki sznurowej), przez „skarb” kultury łużyckiej z III okresu epoki brązu (1300–1100 p.n.e.), po ślady osadnicze z okresu wpływów rzymskich (30–450 n.e.). Najstarsza pewna wzmianka o Rosthcowo pochodzi z 1418 roku i dotyczy Nawoja herbu Dąbrowa (syna Świętosława ze Smolechowa). W 1427 roku Nawój uzyskał od księcia prawo nieodpowiednie i rozbudowywał swoje dobra, dokupując m.in. Turowo, Zalesie, Łanięta i Lisewo, a za udział w wojnie trzynastoletniej i obronę Działdowa (1464 r.) zyskał przydomek Kostka.
Po jego śmierci w 1468 roku syn Jakub przeniósł się pod Sztum, dając początek linii hrabiowskiej, a Jan Kostka (podsędek, sędzia i starosta ciechanowski) przejął Rostkowo, uzyskując w 1475 lub 1477 roku prawo chełmińskie. Jan w 1479 roku wystąpił o zgodę na budowę kaplicy (uzyskaną w 1488 roku), ufundował kaplicę rodową w kościele w Przasnyszu i zmarł w 1498 roku. Jego syn Nawoj (doktor dekretów, sekretarz królewski i chorąży ciechanowski) utrzymywał w Rostkowie kaplicę-oratorium (wzmiankowaną w 1501 roku), zaś drugi syn – dr Andrzej Kostka – był lekarzem króla Zygmunta I Starego. Po Nawoju majątek przejął kasztelan zakroczymski Jan Kostka (zm. 1576), żonaty z Małgorzatą z Kryskich.
Zgodnie z tradycją, na miejscu obecnego kościoła wznosił się pierwotnie rodowy dwór Kostków. To w nim w 1550 roku przyszedł na świat ich syn, św. Stanisław Kostka (zm. 1568). W Rostkowie do dziś przetrwały lokalne pamiątki i legendy związane z jego dzieciństwem, w tym kamień z odciśniętą stopą świętego, lipa, pod którą się modlił, oraz staw, nad którym według podania uciszył żaby, by nie przeszkadzały mu w kontemplacji. Brat świętego, Paweł Kostka, w 1586 roku uzyskał w Rzymie zgodę na fundację klasztoru Bernardynów i szpitala w Przasnyszu, na co sprzedał cały majątek, samemu wstępując przed śmiercią do zakonu jezuitów (zm. 1607 r.).
W 1594 roku Rostkowo nabył wuj Pawła, wojewoda płocki Grzegorz Zieliński herbu Świnka. Od 1610 roku władał tu jego syn Walenty (kasztelan płocki), a następnie Ludwik Zieliński (starosta ciechanowski, zamordowany w 1678 roku). Wykazy z lat 1663–1674 wskazują na podział wsi (część podlegała parafii Węgra, a dwór parafii Przasnysz) oraz obecność we dworze licznej czeladzi ze zubożałej szlachty. Po bezpotomnej śmierci Jana Zielińskiego (1709 r.) dobra przejął Józef Zieliński, który po kanonizacji patrona w 1726 roku wzniósł drewniany, dwuwieżowy kościół kryty dachówką. Kamień węgielny poświęcił 22 września 1742 r. ks. Paweł Szczuka, a świątynię konsekrowano 18 lipca 1744 r., sprowadzając relikwie św. Stanisława i św. Teodora. Od 1774 roku majątkiem władał kasztelan wyszogrodzki Ignacy Rufin Zieliński (pochowany tu w 1802 roku), a po nim podprefekt przasnyski Fabian Sebastian Zieliński (zm. 1821 r.). Ze względu na katastrofalny stan drewniany kościół zapieczętowano w 1820 roku, a wyposażenie przeniesiono do kościoła Świętego Ducha w Przasnyszu i częściowo do tutejszego dworu.
Po Fabianie Zielińskim dobra przejęli jego spadkobiercy: Jan (kapitan Wojska Polskiego, późniejszy hodowca na emigracji we Francji), Ferdynand (walczący w powstaniu listopadowym) oraz Leokadia Zielińska. W 1834 roku w drodze konfiskaty za udział w powstaniu Skarb Publiczny Królestwa Polskiego zajął część należącą do Jana Zielińskiego.
W 1836 roku dobra kupił na licytacji napoleoński kapitan Ludwik Lemański herbu Bukowczyk, dla którego w połowie XIX wieku wzniesiono istniejący do dziś dwór szlachecki. W latach 1840–1880 gospodarzyli tu Grabowscy (Feliks, a następnie Włodzimierz), tworząc gorzelnię, cegielnię w osadzie Rostkowiak oraz park dworski ze stawami. Po uwłaszczeniu w 1864 roku (41 osad włościańskich na 218 ha) folwark obejmował wciąż 1265 morgów, a w 1860 lub 1861 roku rozebrano popadającą w ruinę drewnianą świątynię. Pod koniec XIX wieku z inicjatywy filantropki Agnieszki Helwich, jej brata Jana oraz przasnyskich wikariuszy (ks. Leona Gościckiego i ks. Józefa Michnikowskiego) przystąpiono do budowy murowanego kościoła neogotyckiego ze składek społecznych. Budowa ruszyła w miejscu dawnej świątyni drewnianej, gdzie pierwotnie stał dwór Kostków. Projekt sporządził Adolf Schimmelpfennig, budowę od 1897 roku nadzorował Antoni Wójcicki, a przy pracach wyróżnił się m.in. Adam Bęcławski. Świątynię poświęcono w 1900 roku, a oddano do użytku w lutym 1903 roku, wyposażając ją w neogotycki ołtarz z rzeźbą Adriana Głębockiego oraz kielich daru rodziny Geislerów.
Majątek przejął w 1904 roku Ludwik Dobrzański herbu Sas (zm. 1911), po nim Konstanty Mikiewicz, a od 1917 roku Kazimierz Bronisław Czarnowski herbu Grabie (posiadający 609 ha), który uruchomił mleczarnię oraz Stowarzyszenie Budowlane przy cegielni. Podczas I wojny światowej wieś i folwark poniosły znaczne straty w walkach niemiecko-rosyjskich. Narastające problemy finansowe okresu wielkiego kryzysu doprowadziły do przymusowych parcelacji majątku w latach 1926 i 1935, a w 1938 roku większość zadłużonych gruntów rolnych przejęło państwo. Ostatnim prywatnym właścicielem dworu wraz z zachowaną resztówką majątku do września 1939 roku był Józef Czarnowski. W czasie okupacji niemieckiej dwór w Rostkowie zajęto na cele administracji okupacyjnej, a samego dziedzica Niemcy aresztowali i wywieźli do obozu koncentracyjnego w Dachau.
Po II wojnie światowej ziemie folwarku całkowicie sparcelowano, wydzielając 75-hektarową resztówkę dla Państwowego Gospodarstwa Rolnego, a w dworze urządzono w 1945 roku szkołę podstawową. W latach 1955–1972 Rostkowo było siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej, a dwór z parkiem wpisano w 1962 roku do rejestru zabytków. Przełomem dla kultu religijnego stały się obchody 400-lecia śmierci św. Stanisława Kostki w dniach 19–20 sierpnia 1967 roku pod przewodnictwem prymasa Stefana Wyszyńskiego i kardynała Karola Wojtyły z udziałem 35 biskupów i 50 tysięcy wiernych. Papież Paweł VI ustanowił wówczas św. Stanisława głównym patronem diecezji płockiej, erygowano tu samodzielną parafię i wytyczono cmentarz.
Ważnym impulsem dla odrodzenia kultu stały się ogólnopolskie obchody jubileuszu 400-lecia śmierci św. Stanisława Kostki z lat 1967–1968, podczas których w Rostkowie zgromadziły się rzesze wiernych. W 1977 roku zapoczątkowano masowe pielgrzymki, a od 1983 roku z inicjatywy ks. Janusza Cegłowskiego odbywają się coroczne piesze pielgrzymki młodzieży z Przasnysza.
Dnia 12 maja 2000 roku kościół ustanowiono Sanktuarium Diecezjalnym. Przy wjeździe powstała Galeria św. Stanisława Kostki (2000/2004 r.), a obok dworu – Park Dydaktyczny z aleją rzeźb Jana Stępkowskiego. W 2007 roku cały zespół wpisano do rejestru zabytków.
Obecnie gmina Czernice Borowe prowadzi na błoniach za kościołem kompleksową inwestycję rewitalizacyjną „Nowe oblicze Rostkowa – miejsca kultu św. Stanisława Kostki”. Projekt obejmuje budowę parkingów i dróg dojazdowych, budynku sanitarno-ekspozycyjnego z fotowoltaiką, altany warsztatowej, mini amfiteatru oraz stacji Drogi Krzyżowej i Drogi Światła. Celem prac jest podniesienie potencjału turystycznego i umożliwienie obsługi od dotychczasowych 20 tysięcy do nawet 100 tysięcy pielgrzymów rocznie.
W dworze szkoła przestała funkcjonować z racji zbyt małej ilości uczniów. Obecnie częściowo jest zamieszkany i czeka na remont generalny.
Klasycystyczny, murowany dwór z XIX wieku jest piętrowy, wzniesiony na planie prostokąta w układzie dwutraktowym z przelotową sienią. Zabytek przykrywa spłaszczony dach czterospadowy, a jego elewację frontową zdobi osiowy ganek opięty półkolumnami toskańskimi, dźwigający taras z ozdobną, kutą balustradą z przełomu XIX i XX wieku o motywach słoneczników i kalii. W stropach zastosowano izolację z gliny zmieszanej z mączką ceglaną. Dwór otacza zabytkowy park krajobrazowy (pow. ok. 3,5 ha) z bogatym drzewostanem dębów i lip, aleją dojazdową oraz dwoma historycznymi stawami.
Wznoszący się w sąsiedztwie neogotycki kościół pw. św. Stanisława Kostki z lat 1895–1900 to jednonawowa budowla z czerwoną elewacją ceglaną i dominującą wieżą od zachodu. Wnętrze (malowane w 1932 roku przez J. Popielarczyka oraz St. i Cz. Bartołdów) mieści neogotycki ołtarz główny z rzeźbą Adriana Głębockiego, przedstawiającą św. Stanisława odbierającego Dzieciątko Jezus od Matki Bożej. W zewnętrzną ścianę nawy wmurowano zabytkowy kamień węgielny pierwotnej kaplicy z 22 września 1742 roku.
Urodzony w Rostkowie syn kasztelana zakroczymskiego Jana Kostki i Małgorzaty z Kryskich wychowywał się w wielodzietnej rodzinie z trzema braćmi i dwiema siostrami. W 1564 roku wyjechał z bratem Pawłem na naukę do szkoły jezuickiej w Wiedniu, gdzie dał się poznać jako wybitny i niezwykle pobożny student, kierujący się życiową maksymą Ad maiora natus sum („Do wyższych rzeczy jestem stworzony”). Podczas ciężkiej choroby w 1565 roku doznał widzeń św. Barbary oraz Najświętszej Maryi Panny z Dzieciątkiem, otrzymując wezwanie do wstąpienia do Towarzystwa Jezusowego. Wobec sprzeciwu ojca, w sierpniu 1567 roku zorganizował ucieczkę i przebył pieszo blisko 1500 kilometrów przez Augsburg i Dilingę do Rzymu. Tam generał zakonu, św. Franciszek Borgiasz, przyjął go do nowicjatu. Stanisław zmarł po północy 15 sierpnia 1568 roku w wieku niespełna 18 lat i został pochowany w kościele św. Andrzeja na Kwirynale w Rzymie. Beatyfikowany w 1606 roku przez Pawła V i kanonizowany 31 grudnia 1726 roku przez Benedykta XIII, został ogłoszony przez papieża Jana XXIII patronem Polski oraz patronem młodzieży.
- Na terenie sanktuarium znajduje się pamiątkowa Lipa św. Stanisława Kostki, Brama św. Stanisława oraz głaz narzutowy z wyrytym odciskiem stopy, przypisywanym w tradycji ludowej młodemu patronowi.
- Neogotycka świątynia została wzniesiona bezpośrednio na fundamentach dawnego dworu/pałacu defensywnego Kostków, chociaż badacz Grzegorz Zieleniecki wysunął alternatywną hipotezę ikonograficzną lokalizującą pierwotny dwór w innym miejscu.
- W galerii przy kościele zgromadzono sztukę ludową i pamiątki pielgrzymkowe, zaś w Parku Dydaktycznym obok szkoły znajdują się popiersia dłuta Jana Stępkowskiego (reprezentujące m.in. Stanisława Żórawskiego, Tadeusza Kicińskiego, Mikołaja Dzierzgowskiego, Stanisława Chełchowskiego, Jadwigę Milewską i Kazimierza Chełchowskiego) oraz pomnik rtm. Adama Bartosiewicza (ofiary Katynia) wraz z dębem pamięci prezydenta Lecha Kaczyńskiego.
Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiaty makowski, ostrołęcki i przasnyski, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska, Iwona Olkowska
Data publikacji artykułu:
