Historia dworu w Aleksandrówce
Aleksandrówka w 1830 roku należała do ziemianina Dąbrowskiego, który był inicjatorem budowy dworu. Prawdopodobnie najpierw wzniósł chałupę dla stróża, później wykorzystywaną jako mieszkanie dla służby, oraz budynki gospodarcze po drugiej stronie drogi. Około 1835 roku majątek nabyła Anna Przepiórkowska z domu Grądzka (ok. 1810–1887), a po jej śmierci w 1887 roku odziedziczyła go córka, Irena Kosińska (ok. 1850–1931). W 1915 roku kolejną właścicielką została córka Ireny – Edwarda z Kosińskich Kurkowska (ok. 1880 – zm. 29.08.1978). Jej ojciec, Napoleon Kosiński (1845–1922), oraz wuj, Mateusz Przepiórkowski (ok. 1844–?), brali udział w powstaniu styczniowym w 1863 roku. Mateusz Przepiórkowski został za to zesłany na Sybir, gdzie zmarł, natomiast Napoleon Kosiński spoczywa na cmentarzu w Dębem Wielkim.
Edwarda Kurkowska od 1905 roku prowadziła Bibliotekę Polskiej Macierzy Szkolnej w Dębem Wielkim, potajemnie ucząc języka polskiego i historii. W czasie I wojny światowej wraz z mężem, Stanisławem Kurkowskim (ok. 1880 – zm. 23.09.1929), była zmuszona wyjechać do Rosji. Jej mąż, pełniący funkcję pomocnika zawiadowcy stacji kolejowej w Terespolu, jako urzędnik państwowy musiał podporządkować się rozkazom władz rosyjskich. W Fastowie na Ukrainie Edwarda przez cztery lata uczyła dzieci polskich uchodźców. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Kurkowscy powrócili do Aleksandrówki. Stanisław Kurkowski objął stanowisko zawiadowcy stacji kolejowej w Dębem Wielkim i pełnił funkcję radnego.
Rodzina Kurkowskich była silnie związana z ideą patriotyzmu. Syn Edwardy i Stanisława, Bohdan, był inżynierem pracującym na Kresach. W 1939 roku udało mu się uniknąć niewoli sowieckiej. Przedostał się do Rumunii, a następnie przez Jugosławię i Francję dotarł do Anglii, gdzie wstąpił do 1. Brygady Spadochronowej. Drugi syn, Zbigniew, podporucznik 22. Pułku Piechoty z Siedlec, brał udział w kampanii wrześniowej. We wrześniu 1939 roku został ranny w bitwie nad Bzurą i trafił do niemieckiej niewoli. Osadzono go w obozie jenieckim Oflag II C w Woldenbergu (obecnie Dobiegniew w województwie lubuskim).
Podczas okupacji Edwarda Kurkowska wstąpiła do Armii Krajowej. Dwór w Aleksandrówce stał się schronieniem dla partyzantów, a także miejscem tajnych wykładów miejscowej podchorążówki. To tutaj odbierano i kolportowano konspiracyjne gazetki w całym obwodzie mińskim. W 1944 roku, w czasie operacji „Burza”, ksiądz Henryk Napiórkowski odprawił w dworze mszę świętą za żołnierzy AK wyruszających do walki.
Po zakończeniu II wojny światowej majątek pozostał w rękach rodziny Kurkowskich. Odziedziczyli go bracia Bohdan i Zbigniew Kurkowscy. W latach pięćdziesiątych XX wieku majątek został znacjonalizowany i przeszedł na własność państwa. W dworze zakwaterowano lokatorów, którzy zostali eksmitowani w latach siedemdziesiątych XX wieku. Następnie posiadłość powróciła do spadkobierców dawnych właścicieli. W 1977 roku właścicielką została Joanna Kurkowska, wnuczka Edwardy Kosińskiej-Kurkowskiej.
Przez pewien czas dwór był wystawiony na sprzedaż. Obecnie jest własnością potomków Kurkowskich, jednak jest opuszczony i zaniedbany, a jego stan się pogarsza z każdym rokiem.
Dwór, wzniesiony około 1830 roku i później rozbudowany, jest parterowy, nakryty dachem naczółkowym, pierwotnie krytym gontem, a obecnie papą. Jego forma nawiązuje do tradycyjnej polskiej architektury dworskiej, charakteryzującej się klasycznym, symetrycznym układem bryły. Dwór jest drewniany, wzniesiony w konstrukcji wieńcowej, z bali łączonych na jaskółczy ogon. Pierwotnie posadowiony był na dębowej podwalinie wspieranej na kamieniach, później zastąpionej podmurówką betonową. Elewacje są w całości szalowane drewnem, z wyjątkiem służbówki w południowo-zachodniej części, która pozostała nieoszalowana. Szczyty dachu również zostały obite drewnem. Dwór wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta, z przylegającym od zachodu budynkiem służbówki, również w kształcie prostokąta. Główne wejście znajdowało się od południa, umieszczone asymetrycznie w kierunku zachodnim. Od północy znajdowało się wejście kuchenne, również przesunięte w stronę wschodniego boku. Elewacje południowa i północna były siedmioosiowe, natomiast elewacje wschodnia i zachodnia – dwuosiowe.
Wyjątkowym elementem dworu są alkierze, które zwykle występowały w barokowych rezydencjach i powróciły do architektury rezydencjonalnej w ramach tzw. stylu polskiego na początku XX wieku. Ich obecność w budynku z pierwszej połowy XIX wieku była zatem nietypowa, co nadaje dworowi w Aleksandrówce unikalny charakter.
Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026
Data publikacji artykułu:




Sklep
Ogłoszenia



