Dwór / willa Kossakówka
w Krakowie

Źródło: Wojciech Kossak. Najwybitniejszy batalista, 1936 r.

Zapoznaj się z historią Kossakówki

• Historia

  Dwór (a w zasadzie willa) w Krakowie znajdujący się obecnie na Placu Juliusza Kossaka 4, został zbudowany w 1851 roku dla Wincentego Kołodziejskiego według projektu Karola Kremera. Wówczas była to willa „Wygoda”. Obiekt wzniesiono jako dom mieszkalny z pięterkiem i w zasadzie w takiej formie przetrwał do dziś. Oficynę wybudowano w 1857 roku na miejscu drewnianego domu. W późniejszym czasie Kossaków, oficyna ta nazywana była domem babci lub Jerzówką.

  Od 1864 roku był własnością Marii z Kędrzyckich Zaleskiej z Podola. Ona w 1871 roku sprzedała obiekt Zofii z Gałczyńskich Juliuszowej Kossakowej (1834-1923), żonie Juliusza Kossaka. Od tej pory dwór nazywany był „Kossakówką”. W latach 1908-1910 w parku wybudowano pracownię dla Wojciecha Kossaka.

  W latach 1932–1939 pogarszająca się sytuacja finansowa rodziny Kossaków groziła licytacją „Kossakówki”. Podczas wojny stan budynku uległ degradacji, a w 1941 roku zmarł Wojciech Kossak. Po wojnie Magdalena Kossak i jej mąż, Zygmunt Niewidowski, mieszkali tam do 1956 roku. Plan wyburzenia „Kossakówki” i „Jerzówki” został udaremniony dzięki interwencji Elżbiety Kossak lub Magdaleny u Ministra Kultury, co doprowadziło do wpisania budynków do rejestru zabytków. W 1961 roku przeprowadzono remont zabezpieczający.

  W latach późniejszych willa ulegała dalszej degradacji. W 2014 roku nowy właściciel rozpoczął remont, wymieniając dach i stropy, ale prace przerwano, pozostawiając budynek w złym stanie. W 2019 roku „Kossakówka” została wykupiona przez miasto Kraków. Dwór wyremontowano. Obecnie mieści się w nim MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie.

• Źródła wiedzy

  • www.zabytek.pl
  • Marek M. Łukacz, Kraków, Plac Kossaka 4, Willa Kossakówka, Dokumentacja naukowo-historyczna. Waloryzacja elementów zabytkowych, Kraków 2020
  • Marta Wyka, Kossakówka – przeszłość w stanie ruiny [w:] Literacki Kraków, dostęp online
  • https://www.mocak.pl/kossakowka
  • Luba Ristujezina, Wojciech Kossak. Najwybitniejszy batalista, Warszawa 2022

  Opracowała: Nina Herzberg-Zielezińska

  Zdjęcie: Luba Ristujezina, Wojciech Kossak. Najwybitniejszy batalista, Warszawa 2022

Polecane publikacje z naszej księgarni:

Zobacz więcej w księgarni

• napisz do nas!
• Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Więcej obiektów w Krakowie

Pałac pod Baranami
w Krakowie

• 

  Autorka: Izabela P-s, 2017 r., Grupa na FB Dwory i Pałace Polski

• 

  Siedziba gubernatora dystryktu Kraków, NAC, domena publiczna

Zapoznaj się z historią pałacu pod Baranami w Krakowie

• Historia

  Pierwszym obiektem położonym na Rynku Głównym 27 była murowana kamienica z początku XIV wieku. Posiadała ona reprezentacyjną salę i wykusz w narożu. W 1346 roku właścicielem obiektu był żupnik bocheński Paulino Cavalla. Według różnych przekazów w miejscu tym znajdowała się niegdyś gospoda, przy której trzymano barany przeznaczone do sprzedaży. Według legendy to właśnie od nich wywodzi się godło i nazwa kamienicy. Około połowy stulecia dostawiono skrzydło od ulicy św. Anny. W XV wieku scalono Kamienicę pod Barany i Kamienicę Różanki nadając im formę efektownej rezydencji. W 1577 roku doszło do kolejnej przebudowy pałacu. Powstał wówczas krużgankowy dziedziniec, który częściowo zachował się do dziś. W 1576 roku rezydencję kupił Stefan Batory dla Kaspra Bekiesza, dowódcy piechoty węgierskiej. Działała tu drukarnia Wolfganga Lerma, Jana Bajera i Jana Thenauda. Kamienicę Różanki zbudowano w XIV wieku. Należała ona do wielu zamożnych rodów m.in. Cellarich oraz Różańskich. W kamienicy, która w późniejszym czasie stała się częścią pałacu i mieściła się w niej winiarnia, gościli m.in. Łukasz Górnicki, Jan Kochanowski czy Mikołaj Rej.

  Na początku XVII wieku ostatecznie połączono wyżej wspomniane kamienice. W skrzydle od ulicy św. Anny umieszczono kuchnie i piekarnie, a na tyłach pomieszczenie gospodarcze. Pałac należał wówczas do Ostrogskich. Po nich w latach 1675-1706 rezydencja należała do Radziwiłów i Lubomirskich. Marianna z Lubomirskich wniosła go w wianie Pawłowi Karolowi Sanguszce. Później rezydencję nabył Hieronim Wielopolski, który odsprzedał ją Ignacemu Przebendowskiemu. Pałac przechodził kolejne przebudowy.

  W latach 1796-1805 Pałac pod Baranami był własnością Eustachego Kittla. Po nim rezydencję posiadali Adam i Łucja Przerembscy.

  W 1799 roku administracja austriacka zamierzała wykupić pałac i przeznaczyć go na biura, jednak od pomysłu ostatecznie odstąpiono.

  W 1822 roku pałac od Łucji Przerembckiej (1777-1847) nabył Artur Potocki (1787-1832). Urządził w niej swoją rezydencję podczas planowania budowy pałacu w Krzeszowicach. W nowo zakupionym budynku umieścił akta przewiezione z Łańcuta dotyczące odziedziczonych przez niego dóbr. Archiwum „Pod Baranami” powstał z akt dóbr macierzystych, odziedziczonych po babci Artura Izabelli Lubomirskiej (1736-1816). Od strony ojca Artur i jego brat nie otrzymali wyłącznie długi. Potoccy również przebudowali nieco pałac. Zmianą uległy głównie wnętrza. Według wzorów z okresu Cesarstwa m.in. z użyciem wzorników Claude’a Perciera urządzono sześć wielkich sal na pierwszym piętrze oraz kilka związanych z nimi gabinetów.

  Odnowiony pałac stał się ośrodkiem życia towarzyskiego, wzorem luksusu i elegancji.

  Podczas I wojny światowej w pałacu urządzono szpital wojskowy. W okresie okupacji mieściły się tu biura Dystryktu Krakowskiego, a po wojnie – sowiecka komendantura miasta. W 1947 roku budynek został przekazany Domowi Kultury. W 1955 uruchomiono w nim małe planetarium zeissowskie, a w 1956, z inicjatywy Piotra Skrzyneckiego, powstał słynny kabaret „Piwnica pod Baranami”. Potoccy odzyskali pałac w 1990 roku, a po pożarze trzeciego piętra w 1994 roku przeprowadzono remont. Dziś, oprócz kabaretu, mieszczą się tu biura oraz kawiarnie i restauracja.

• Źródła wiedzy

  • Anna Palarczykowa, Archiwum Potockich z Krzeszowic [w:] Miscellanea Historico-Archivistica t. VIII, Warszawa 1997
  • Agnieszka Warnke, Pałac zbudowany z marzeń, 2023, https://spotkaniazzabytkami.pl
  • www.zabytek.pl

  Opracowała: Nina Herzberg-Zielezińska

  Zdjęcia:

  • Izabela P-s, 2017 r., Grupa na Facebooku Dwory i Pałace Polski
  • Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna

Polecane publikacje z naszej księgarni:

Zobacz więcej w księgarni

• napisz do nas!
• Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Więcej obiektów w Krakowie

Pałac Sanguszków-Tarnowskich w Krakowie

Autorka: Magdalena Jastrzębska, 2020 r.

Zapoznaj się z historią pałacu Tarnowskich w Krakowie

• Historia

  Pałac powstał w XVII wieku poprzez połączenie trzech kamienic, które scalono wspólną fasadą.

  W latach 1639–1644 przeszedł gruntowną przebudowę, która nadała mu formę klasycznej miejskiej rezydencji, z bogato zdobionymi wnętrzami na pierwszym piętrze (piano nobile) oraz reprezentacyjną elewacją.

  Od lat dziewięćdziesiątych XIX wieku, po śmierci księżnej Izabeli z Lubomirskich i jej córki Heleny Sanguszkówny (1836-1891), pałac był niezamieszkany. Opiekę nad nim przejął Eustachy Sanguszko, a w 1901 roku nieruchomość została sprzedana Zdzisławowi Tarnowskiemu.

• Źródła wiedzy

  • www.zabytek.pl
  • Adamski G., Pałac Tarnowskich w Krakowie, "Dachy" 2003, nr 4, s. 26
  • Magdalena Jastrzębska, Zdzisław Tarnowski. Opowieść o panu na Dzikowie, Łomianki 2020

  Opracowała: Nina Herzberg-Zielezińska

  Zdjęcie: Magdalena Jastrzębska, 2020 r.

Polecane publikacje z naszej księgarni:

Zobacz więcej w księgarni

• napisz do nas!
• Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Więcej obiektów w gm. Kraków