• Pałac Branickich, Białystok
    Pałac Branickich, Białystok
    Województwo podlaskie

    Tradycja Białegostoku sięga przełomu wieków XVI/XV. W tym czasie został tu wybudowany pierwszy dwór. Najsłynniejszym właścicielem dworu była rodzina Branickich. Reprezentowali oni magnaterię na terenie Polski. 

  • Dwór w Bęckowie
    Dwór w Bęckowie
    Województwo podlaskie

    Wieś Bęćkowo została założona w XV wieku przez Andrzeja Szczukę zwanego Bączkiem. Dwór w Bęćkowie powstał pod koniec XVIII wieku. Jest to obiekt który wyróżnia się swoją formą.

Dwory i Pałace Podlasia

Obiekty rezydencjalne w województwie podlaskim

Większa część obszaru województwa podlaskiego przypada na obszar Niziny Północnopodlaskiej na wschodzie przechodzącej w Wysoczyzny Podlasko-Białoruskie i Polesie Brzeskie. Północna część przypada na Pojezierza Litewskie, południowa granica województwa przebiega przez Podlaski Przełom Bugu, a w części zachodniej – fragmenty Niziny Północnomazowieckiej i Pojezierza Ełckiego. Wschód i północ wyznacza granica państwowa z Republiką Białoruś i Republiką Litewską. Region od początku zasiedlenia był terenem przejściowym, łączącym różne wpływy kulturowe.

Położenie ziem województwa podlaskiego, przez wieki podlegających różnej administracji terytorialnej, państwowej, kościelnej, sprawiło, że obszar ten jest nadzwyczaj niejednorodny pod względem kulturowym.

OBIEKTY ZAGROŻONE - CZYTAJ WIĘCEJ

Wpisami do rejestru zabytków województwa podlaskiego objęta jest liczna grupa obiektów nazwanych umownie „inne” (122; 3,19%), zabytkowa zieleń (119; 1,6%) i obiekty gospodarcze (110; 4,71%). Obiekty inne to m.in. różnego rodzaju ogrodzenia, bramy i mała architektura; najliczniej występują one w powiecie białostockim (22), na terenie województwa przedział statystyczny wynosi między 2 a 14. Zabytkowa zieleń to przede wszystkim XIX-wieczne parki miejskie, parki przypałacowe, parki dworskie oraz aleje. Najliczniej występuje ona w powiatach białostockim (19), grajewskim (10) i łomżyńskim (10). Najcenniejsze z obiektów to z pewnością założenie przy pałacu Branickich w Białymstoku i ich rezydencji letniej w Choroszczy. W pozostałych powiatach przedział statystyczny wynosi między 2 a 8. Obiekty gospodarcze to przede wszystkim różnorodne przykłady stodół, spichlerzy, obór, stajni i miejskich budynków gospodarczych. Największe ich skupisko występuje w powiatach sejneńskim (41), grodzkim Białystok (22) i hajnowskim (10). W pozostałych przedział statystyczny wynosi między 0 a 5. Nieliczną grupę zabytków stanowią obiekty folwarczne (86; 1,61%), przemysłowe (76; 3,06%), rezydencje (72; 1,49%) i układy urbanistyczne (67; 6,23%). Obiekty folwarczne to w dużej mierze XIX-wieczne oficyny, czworaki, spichlerze, stodoły, obory itp. Występują one najliczniej w powiatach grajewskim (18), wysokomazowieckim (18), białostockim (11) i hajnowskim (10). W pozostałych powiatach przedział statystyczny wynosi między 0 a 6. W 4 powiatach (Łomża, Suwałki, suwalski, zambrowski) nie występuje ten rodzaj zabytków.

Rezydencje to zróżnicowane formalnie i stylistyczne pałace, dwory i siedziby fabrykantów. Występują one najliczniej w powiatach białostockim (10), bielskim (7), sejneńskim (7) i grodzkim Białystok (5). W pozostałych powiatach przedział statystyczny wynosi między 0 a 3.

Ze względu na czas powstania najliczniej reprezentowanym w rejestrze zabytków województwa podlaskiego rodzajem są obiekty datowane na XIX w. (1192; 3,87% zasobu krajowego z tego okresu). W tym zbiorze mieszczą się m. in. zespoły dworskie.

Za zagrożoną należy uznać znaczną część obiektów gospodarczych wchodzących w skład zespołów dworskich, folwarcznych, zagród wiejskich. Obiekty te nierzadko wzniesione mniejszym sumptem (gorszy materiał i wykonanie), często nieremontowane stanowią zbiór, który dość płynnie może zmienić grupę weryfikacyjną. Podobnie dzieje się z założeniami parkowymi, alejami, cmentarzami, które są zaniedbane i niepielęgnowane. Poważnie zagrożone są obiekty z zespołów dworskich, które przez lata były siedzibami Państwowych Gospodarstw Rolnych. Nieliczne wróciły do właścicieli lub ich spadkobierców, nierzadko są we władaniu Agencji Własności Rolnej, która często dzierżawi grunty rolnikom pod działalność rolniczą, bez obiektów. Tylko nieliczne obiekty, jako np. inwentarskie, są użytkowane, ale reszta (dwory, inne obiekty z zespołu) pozostaje nieużytkowana i jest zagrożona (m.in. Bęćki z XVIII w., Słucz z XIX/XX w., Bzury z końca XIX w, Wojdy z początku XX w., Glinki z XIX/ XX w.). Problematyczną grupę stanowią obiekty mieszkalne pozostające w zasobach zarządów komunalnych (w powiatach grodzkich Białystok, Łomża, Suwałki). Często jest to zbiór zaniedbany, niedoinwestowany, zamieszkiwany przez uboższą warstwę społeczeństwa, która w poczuciu tymczasowości nie dba należycie o powierzone im mienie.

Fragmenty tekstu pochodzą z Raportu o stanie zachowania zabytków nieruchomych w województwie podlaskim. Zabytki wpisane do rejestru zabytków (księgi rejestru A i C), wyd. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Zbigniew Misiuk, Warszawa 2017.


Literatura z regionu

Pałace Podlasia
  • Nowość!
 

Pałace Podlasia

ISBN: 978-83-64505-78-2
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 49,90
Budownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce
  • Nowość!
 

Budownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce

ISBN: 978-83-923582-0-6
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 59,00
Dwory na Suwalszczyźnie
  • Super książka!
 

Dwory na Suwalszczyźnie

ISBN: 978-83-61494-73-7
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 105,00
Dwór - polska tożsamość
 
 

Dwór - polska tożsamość

ISBN: 978-83-7506-921-1
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 59,00
Leksykon zabytków architektury Mazowsza i Podlasia
 
  • Rabat 20%

Leksykon zabytków architektury Mazowsza i Podlasia

ISBN: 978-83-213-4620-5
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 109,00 87,20
Najpiękniejsze zamki, pałace i dwory w Polsce
  • Super książka!
  • Nowość!

Najpiękniejsze zamki, pałace i dwory w Polsce

ISBN: 978-83-213-5023-3
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 110,00
W ziemiańskim dworze
  • Nowość!
 

W ziemiańskim dworze

ISBN: 978-83-01-21453-1
Ocena:

NieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywna

Cena: 59,00
Dwór Polski. Literackie obrazy w prozie XIX i XX wieku
  • Nowość!
 

Dwór Polski. Literackie obrazy w prozie XIX i XX wieku

ISBN: 978-83-01-20767-0
Ocena:

NieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywna

Cena: 59,00
Budownictwo. Materiały budowlane Tom I
  • Nowość!
 

Budownictwo. Materiały budowlane Tom I

ISBN: 978-83-8244-038-6
Ocena:

Ocena użytkowników: 5 / 5

AktywnaAktywnaAktywnaAktywnaAktywna

Cena: 29,00
 
Polscy ziemianie Szkice o losach i dziedzictwie
  • Nowość!
 

Polscy ziemianie Szkice o losach i dziedzictwie

ISBN: 978-83-8229-055-4
Ocena:

NieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywna

Cena: 45,00
Przedwojenne dwory. Najpiękniejsze fotografie
 
 

Przedwojenne dwory. Najpiękniejsze fotografie

ISBN: 978-83-7243-978-9
Ocena:

NieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywnaNieaktywna

Cena: 35,00

Najnowsze wpisy z województwa podlaskiego

Zapoznaj się z najnowszymi wpisami o dworach i pałacach z naszej Bazy DIPP.

Dwór Brulino-Koski
Dwór Romany
Dwór Łosośna Mała
Dwór Bęćkowo